• MFW oszacował średnią lukę CIT w badanej grupie przedsiębiorstw w latach 2019-2023 na 20,3 proc. potencjalnych zobowiązań.
  • Ministerstwo Finansów ma własne, korzystniejsze szacunki przygotowane inną metodą, ale nie podało jeszcze ich dokładnej wartości.
  • Wyniku MFW nie można automatycznie odnosić do wszystkich przedsiębiorstw, ponieważ analiza koncentruje się na małych i średnich firmach.

Luka CIT w Polsce. MFW wskazuje ponad 20 proc.

Podczas posiedzenia Senatu 27 października wiceminister finansów Jarosław Neneman poinformował, że raport MFW wskazuje na lukę CIT rzędu około 20-22 proc. Jak powiedział: „To sporo. Jest pewien trend spadkowy, ale nas nie zadowala”. Wypowiedź znajduje się w oficjalnym stenogramie 67. posiedzenia Senatu.

Punktem odniesienia jest opublikowany 16 września raport Międzynarodowego Funduszu Walutowego dotyczący luki CIT w Polsce. MFW analizował okres od 2019 do 2023 roku i zastosował metodę bottom-up, opartą na wynikach kontroli podatkowych. Średnia luka została oszacowana na 20,3 proc. potencjalnego zobowiązania z tytułu CIT.

Oznacza to różnicę między podatkiem, który powinien zostać prawidłowo rozliczony przy pełnym przestrzeganiu przepisów, a zobowiązaniem faktycznie wykazanym przez podatników.

Raport MFW nie obejmuje całego rynku

Wynik na poziomie ponad 20 proc. wymaga jednak istotnego zastrzeżenia. Analiza MFW koncentruje się na małych i średnich przedsiębiorstwach, zatrudniających mniej niż 250 pracowników. Nie jest więc pełnym oszacowaniem luki CIT dla wszystkich przedsiębiorstw działających w Polsce.

W badanej grupie skala problemu wyraźnie zależała od wielkości przedsiębiorstwa. W latach 2019-2023 w firmach bez pracowników luka odpowiadała średnio około 39 proc. potencjalnych zobowiązań CIT, a w mikrofirmach zatrudniających od jednej do dziewięciu osób około 36 proc. Z kolei przedsiębiorstwach mających od 50 do 249 pracowników było to już około 4 proc.

Według tych samych danych luka wynosiła około 20 proc. w 2019 roku, a w 2023 roku około 22 proc. Pokazuje to, że problem jest szczególnie silny w najmniejszych podmiotach.

Ministerstwo Finansów ma inne wyliczenia

Resort finansów nie kwestionuje istnienia luki, ale podkreśla, że jego własne szacunki są korzystniejsze. Jarosław Neneman poinformował senatorów, że MF stosuje nieco inną metodę i zamierza przedstawić jej wyniki wraz z metodologią. Resort czeka również na opracowanie przygotowywane przez Polski Instytut Ekonomiczny.

Jeszcze w 2026 roku ma zostać zorganizowana parlamentarna debata dotycząca luk podatkowych, w szczególności CIT. Ministerstwo chce wówczas pokazać różne szacunki i kierunek zmian.

Rozbieżności nie są zaskoczeniem, ponieważ luka CIT jest znacznie trudniejsza do mierzenia niż luka VAT. W przypadku przedsiębiorstw dochodzą m.in. różnice między deklaracjami i danymi księgowymi, koszty podatkowe, ceny transferowe oraz działalność międzynarodowych grup kapitałowych.

Komisja Europejska pokazuje około 10 proc.

Jeszcze inny obraz dają szacunki przygotowane metodą top-down przez Komisję Europejską i jej Joint Research Centre. Podczas posiedzenia Senatu Neneman wskazał, że według tych analiz luka dla Polski wynosi około 10 proc. i ma tendencję spadkową.

W opracowaniu JRC dotyczącym luki CIT dla krajów europejskich szacunek dla Polski za 2022 rok wynosi około 10,1 proc. w relacji do pobranego CIT. Metoda JRC wykorzystuje dane makroekonomiczne o nieobserwowanej działalności gospodarczej i różni się od metody MFW opartej na kontrolach podatkowych.

Dlatego wartości 10 proc. oraz 20-22 proc. nie powinny być zestawiane bezpośrednio. Różnią się zakresem firm, wykorzystanymi danymi, metodą szacowania oraz sposobem definiowania podstawy, do której odnoszony jest procent.

Luka CIT nie oznacza pieniędzy gotowych do odzyskania

Szacunek luki podatkowej jest przede wszystkim narzędziem pokazującym skalę niezgodności między potencjalnym i faktycznym opodatkowaniem. Nie oznacza, że państwo może automatycznie zwiększyć wpływy z CIT o 20 proc. poprzez kontrole lub zmianę przepisów.

Część luki może wynikać z błędów rozliczeniowych, ukrywania dochodów czy zawyżania kosztów, ale jej dokładna struktura zależy od przyjętej metodologii. Szczególnie istotne będzie więc porównanie raportu MFW z wewnętrznymi wyliczeniami Ministerstwa Finansów oraz zapowiadanym raportem PIE.

Dopiero publikacja tych danych pozwoli ocenić, czy luka CIT w Polsce rzeczywiście systematycznie się zmniejsza i w których grupach przedsiębiorstw działania uszczelniające mogą przynieść największy efekt.

Czytaj także:

Polacy coraz rzadziej jedzą w restauracjach. Sprzedaż na wynos ratuje gastronomię

6 na 10 Polaków jest chronicznie wyczerpanych. Stres coraz częściej wysyła na L4

Ukraina zmienia zasady mobilizacji. Stanowisko nie uchroni przed poborem