• S&P zmienił perspektywę ratingu Polski ze stabilnej na negatywną i obniżył ocenę zobowiązań w złotych z A do A-.
  • Agencja prognozuje deficyt przekraczający 7 proc. PKB do 2027 roku i wzrost długu netto powyżej 70 proc. PKB do 2029 roku.
  • Ekonomiści wskazują Rumunię jako ostrzeżenie przed odkładaniem naprawy finansów, które może później wymusić podwyżki podatków i cięcia wydatków.

Rating Polski z negatywną perspektywą. S&P ostrzega przed długiem

6 listopada S&P zmienił perspektywę polskiego ratingu ze stabilnej na negatywną. Jak wynika z komunikatu Ministerstwa Finansów, długoterminowa ocena zobowiązań Polski w walutach zagranicznych pozostała na poziomie A-, natomiast rating zobowiązań w walucie krajowej został obniżony z A do A-.

Problemem nie jest obecnie kondycja samej gospodarki. S&P zakłada, że w latach 2027-2029 realny wzrost PKB Polski będzie wynosił średnio około 3 proc. Agencję niepokoi natomiast tempo wzrostu zadłużenia oraz utrzymujący się bardzo wysoki deficyt finansów publicznych.

Według prognozy S&P deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma pozostawać powyżej 7 proc. PKB aż do 2027 roku, a dług netto tego sektora ma wzrosnąć z 53 proc. PKB w 2025 roku do ponad 70 proc. PKB w 2029 roku. Agencja wskazuje, że rosnące zadłużenie może ograniczać możliwości reagowania państwa na przyszłe kryzysy.

Polska już od 2024 roku znajduje się też w unijnej procedurze nadmiernego deficytu. Komisja Europejska prognozowała w maju, że dług publiczny wzrośnie z 59,7 proc. PKB w 2025 roku do 68,3 proc. w 2027 roku.

Czy Polacy odczują decyzję S&P w swoich portfelach?

Na razie reakcja rynków była spokojna. Po decyzji agencji nie doszło do gwałtownego osłabienia złotego ani wyprzedaży polskich obligacji. Również warszawska giełda nie zareagowała paniką.

Krystian Jaworski, ekonomista Credit Agricole, zwraca uwagę, że obecnie nie ma bezpośredniego przełożenia decyzji S&P na finanse gospodarstw domowych. „Na razie nie widać tego przełożenia” – powiedział w rozmowie z Business Insider Polska. Według ekonomisty większe znaczenie dla polskich aktywów mają obecnie czynniki globalne, między innymi sytuacja geopolityczna, ceny surowców oraz inflacja.

Ryzyko pojawia się w dłuższym terminie. Jeżeli inwestorzy zaczną oczekiwać większej premii za pożyczanie Polsce pieniędzy, wzrosną koszty obsługi długu. Budżet będzie wtedy musiał przeznaczać większą część dochodów na odsetki, zamiast na inwestycje, świadczenia czy usługi publiczne.

W skrajnym scenariuszu pogorszenie wiarygodności może również wywierać presję na złotego oraz rentowności obligacji. S&P wprost wskazuje możliwość obniżenia ratingu, jeżeli trwałe nierównowagi budżetowe doprowadzą do spadku zaufania inwestorów, wyższych kosztów finansowania albo konieczności nagłej konsolidacji fiskalnej.

„Rumuński scenariusz” jako ostrzeżenie dla Polski

Porównanie z Rumunią nie pochodzi od S&P. Wskazują je ekonomiści Credit Agricole jako przykład tego, co może się stać, gdy ograniczanie wysokiego deficytu jest odkładane zbyt długo.

Rumunia zakończyła 2024 rok z deficytem wynoszącym około 9,3 proc. PKB, najwyższym w Unii Europejskiej. Rosnące problemy fiskalne zmusiły władze do wdrożenia kilku pakietów oszczędnościowych. Jak podaje Komisja Europejska, działania obejmowały między innymi zamrożenie nominalnych wynagrodzeń i emerytur oraz podwyżki podatków.

Efektem jest stopniowe zmniejszanie deficytu, ale za cenę słabszej koniunktury. Komisja Europejska prognozuje dla Rumunii wzrost PKB w 2026 roku na poziomie zaledwie 0,1 proc., po 0,7 proc. w 2025 roku. Jednym z powodów jest właśnie fiskalne zaciskanie pasa, które ogranicza konsumpcję.

Polska znajduje się jednak w znacznie lepszej sytuacji ratingowej i gospodarczej. Porównanie z Rumunią należy więc traktować jako scenariusz ostrzegawczy, a nie prognozę, że taki sam rozwój wydarzeń jest nieunikniony.

Dziesiątki miliardów złotych do znalezienia

Według analiz Credit Agricole, przywoływanych przez Business Insider Polska, ustabilizowanie długu publicznego w okolicach 75 proc. PKB wymagałoby poprawy pierwotnego salda finansów publicznych o około 1 pkt proc. PKB rocznie przez kilka lat. W polskich warunkach oznaczałoby to działania warte dziesiątki miliardów złotych rocznie.

Państwo może poprawiać saldo na kilka sposobów: ograniczając dynamikę wydatków, zwiększając dochody podatkowe albo łącząc oba rozwiązania. Nie wiadomo dziś, które instrumenty zostałyby zastosowane, dlatego nie można przesądzać, że ostrzeżenie agencji automatycznie oznacza konkretne podwyżki podatków czy cięcia świadczeń.

Problemem jest także kalendarz polityczny. S&P ocenia, że zbliżające się wybory utrudniają przeprowadzenie zdecydowanej konsolidacji finansów publicznych. Podobne zastrzeżenia zgłasza Fitch, który również utrzymuje przy ratingu Polski perspektywę negatywną. Moody’s we wrześniu obniżył natomiast rating Polski z A2 do A3.

S&P daje czas, ale oczekuje poprawy

Negatywna perspektywa nie oznacza automatycznej obniżki ratingu. S&P zaznacza, że może ponownie zmienić ją na stabilną, jeżeli rząd trwale ograniczy duże deficyty i doprowadzi do stopniowego zahamowania wzrostu zadłużenia bez poważnego uderzenia we wzrost gospodarczy.

Na razie Polska nadal pozostaje krajem o ratingu inwestycyjnym, gospodarka rośnie, a inwestorzy nie zareagowali gwałtownie na decyzję agencji. Ostrzeżenie S&P dotyczy przede wszystkim przyszłości. Im dłużej wysoki deficyt i rosnący dług będą się utrzymywać, tym większe może być ryzyko, że porządkowanie finansów trzeba będzie przeprowadzić szybciej i w bardziej odczuwalny dla podatników sposób.

Czytaj także:

Które kraje najhojniej wspierają Ukrainę? Niemiecka gazeta przygotowała ranking

Po frankowiczach czas na „eurowiczów”? Kredyty hipoteczne w euro trafiają do sądów

Putin dostaje filmy AI pokazujące nieistniejące rosyjskie sukcesy na froncie