• Według szacunków PwC większe zaangażowanie banków w kredytowanie firm mogłoby zwiększać polski PKB o około 33 mld zł rocznie.
  • Udział kredytów dla przedsiębiorstw w aktywach banków spadł z 19,6 proc. w 2018 roku do 12,1 proc. w 2025 roku.
  • Eksperci ostrzegają, że bez większego finansowania inwestycji Polska może nie wykorzystać w pełni swojego potencjału gospodarczego.

Polska mogłaby zyskać 33 mld zł rocznie. Co wyliczyli eksperci PwC?

Szacunek przedstawiono podczas XII Kongresu Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej w Warszawie, gdzie zaprezentowano raport „Polska jest już w G20. Ale czy polskie banki też?”.

Z opracowania wynika, że udział kredytów dla przedsiębiorstw w aktywach sektora bankowego spadł z 19,6 proc. w 2018 roku do 12,1 proc. w 2025 roku.

Według Michała Kurowskiego, dyrektora Strategy& Polska należącego do sieci PwC, utrzymanie wcześniejszego poziomu finansowania firm mogłoby przełożyć się na dodatkowy wzrost gospodarczy przekraczający 1 punkt procentowy rocznie.

W przeliczeniu na wartość polskiej gospodarki oznaczałoby to około 33 mld zł dodatkowego PKB rocznie. „A to wiąże się z konkretnymi kosztami” – stwierdził Kurowski, przedstawiając konsekwencje malejącego udziału kredytów korporacyjnych w aktywach banków, cytowany w materiale opublikowanym przez PAP MediaRoom.

Kwota 33 mld zł nie jest jednak pieniędzmi, które faktycznie zniknęły z gospodarki. To wynik hipotetycznego scenariusza zakładającego większe zaangażowanie banków w kredytowanie przedsiębiorstw. Rzeczywiste efekty zależałyby między innymi od popytu na kredyty, rentowności inwestycji i sytuacji gospodarczej.

Kredyty dla firm rosną znacznie wolniej niż polska gospodarka

Problem nie polega na tym, że banki całkowicie ograniczyły finansowanie przedsiębiorstw. Wartość udzielonych kredytów nadal rośnie, ale znacznie wolniej niż polska gospodarka.

Według raportu PwC omówionego przez „Rzeczpospolitą” wartość kredytów dla firm zwiększyła się z około 300 mld zł w 2014 roku do 464 mld zł w 2025 roku. Jednak od 2018 roku nominalna wartość kredytów korporacyjnych wzrosła jedynie o 24 proc., podczas gdy nominalny PKB Polski zwiększył się w tym samym czasie o 82 proc.

Oznacza to, że finansowanie przedsiębiorstw nie nadąża za skalą działalności gospodarczej. W rezultacie banki odgrywają relatywnie coraz mniejszą rolę w dostarczaniu kapitału na inwestycje.

W ostatnich latach udział inwestycji w polskim PKB utrzymywał się przeciętnie na poziomie około 17 proc. Według autorów raportu oznacza to lukę wynoszącą około 4 punkty procentowe w porównaniu ze średnią unijną.

Niski poziom inwestycji może ograniczać rozwój nowych technologii, rozbudowę zakładów produkcyjnych i wzrost wydajności pracy. W dłuższej perspektywie przekłada się to na możliwości zwiększania wynagrodzeń oraz konkurencyjność polskich przedsiębiorstw.

Dlaczego banki nie finansują większej liczby inwestycji?

Jedną z przyczyn jest struktura aktywów banków, w której rośnie znaczenie innych instrumentów finansowych, w tym papierów skarbowych. Obligacje państwowe stanowią dla banków alternatywę wobec kredytowania firm, szczególnie gdy przedsiębiorstwa ograniczają inwestycje lub nie chcą zaciągać nowych zobowiązań.

Udzielanie kredytów przedsiębiorstwom wiąże się z ryzykiem biznesowym oraz koniecznością utrzymywania odpowiedniego kapitału. Finansowanie wieloletnich projektów przemysłowych czy energetycznych wymaga także specjalistycznych kompetencji.

Aleksandra Bańkowska, partnerka PwC Polska, wskazała podczas debaty opisanej przez „Rzeczpospolitą”, że rozwój banków ograniczają między innymi wysokie wymogi kapitałowe, podatek bankowy, ograniczenia wypłaty dywidend oraz konsekwencje sporów dotyczących kredytów frankowych.

Nie oznacza to jednak, że przyczyną słabszego kredytowania są wyłącznie decyzje banków. Znaczenie mają również ostrożność przedsiębiorców, koszt finansowania i relatywnie niewielki popyt na kredyty inwestycyjne. Eksperci zwracają uwagę, że poprawa sytuacji wymaga zmian zarówno po stronie instytucji finansowych, jak i przedsiębiorstw planujących inwestycje.

Elektrownia atomowa i Port Polska. Banki mogą nie udźwignąć inwestycji

Problem nabiera szczególnego znaczenia w kontekście wielkich projektów infrastrukturalnych, które Polska zamierza realizować w kolejnych latach.

Chodzi między innymi o budowę elektrowni jądrowej, modernizację sieci energetycznych, rozwój szybkiej kolei oraz inwestycje związane z Portem Polska, wcześniej znanym jako Centralny Port Komunikacyjny.

Dagmara Wojnar, wiceprezes Banku Pekao, oceniła podczas kongresu, że możliwości kapitałowe polskiego sektora bankowego w kontekście finansowania takich przedsięwzięć wynoszą około 70 mld zł.

Tymczasem koszt pojedynczych wielkich projektów może przekraczać tę kwotę. Dlatego banki nie będą w stanie samodzielnie zapewnić finansowania wszystkich planowanych inwestycji.

Jak wynika z relacji PAP, uczestnicy kongresu wskazywali na konieczność łączenia kredytów bankowych z obligacjami, kapitałem prywatnym, funduszami inwestycyjnymi i środkami unijnymi.

Dla gospodarki oznacza to potrzebę stworzenia stabilnego systemu finansowania przedsięwzięć, których realizacja potrwa wiele lat.

Polskie firmy wychodzą za granicę. Banki nie zawsze za nimi nadążają

Autorzy raportu zwracają uwagę również na ograniczenia związane z finansowaniem zagranicznej ekspansji polskich przedsiębiorstw. Choć polskie firmy coraz częściej przejmują zagraniczne aktywa i rozwijają działalność poza krajem, rodzime banki nie zawsze mają wystarczające możliwości przeprowadzania dużych transakcji międzynarodowych.

Przykładem jest Kulczyk Investments. Jarosław Romanowski, członek zarządu i dyrektor finansowy grupy, wskazał podczas kongresu na transakcję przekraczającą 500 mln euro, dotyczącą aktywów między innymi w USA i Namibii. O wyborze zagranicznych instytucji finansowych zdecydowały ich doświadczenie, warunki kredytowania i możliwości zabezpieczenia transakcji.

Dodatkowym ograniczeniem jest słabo rozwinięty rynek obligacji korporacyjnych. Według danych przytoczonych w raporcie PwC wartość obligacji polskich firm odpowiada około 2 proc. PKB, podczas gdy w Niemczech jest to 7 proc., a we Francji 24 proc. Oznacza to, że przedsiębiorstwa mają mniejsze możliwości pozyskiwania kapitału poza tradycyjnym systemem bankowym.

Co musi się zmienić, żeby Polska rozwijała się szybciej?

Raport PwC wskazuje cztery główne kierunki zmian: zwiększenie dostępności finansowania dla przedsiębiorstw, mobilizację kapitału, rozwój kompetencji instytucji finansowych oraz ich silniejszą obecność na rynkach zagranicznych.

Szczególnego znaczenia nabiera finansowanie inwestycji podnoszących produktywność gospodarki. To między innymi automatyzacja produkcji, nowoczesna energetyka, cyfryzacja przedsiębiorstw oraz rozwój infrastruktury transportowej.

Większe kredytowanie firm nie gwarantuje automatycznie szybszego wzrostu PKB. Może jednak ułatwić realizację projektów, które bez dostępu do kapitału zostałyby opóźnione lub całkowicie zaniechane.

Czytaj także:

Polska pokonała Rosję w ONZ jednym głosem. Koniec 60 lat rosyjskiej dominacji

PKB Polski rośnie, ale pracy nie przybywa. Bezrobotni szukają zatrudnienia już ponad 9 miesięcy

Globalna awaria Microsoftu trwa. Gigant uspokaja: to nie cyberatak