28 września 2017 r. Ministerstwo Finansów ogłosiło kolejny pakiet zmian w podatkach dochodowych oraz VAT. Będzie nim objęta również działalność gospodarcza. Zmiany mają bowiem wprawdzie na celu zapobieżenie wyłudzeniom VAT, jednakże wpłyną również znacząco na zwykłych podatników, z uwagi na ograniczenia w rozpoznawaniu kosztów uzyskania przychodów.

Poniżej prezentujemy główne założenia nowelizacji:

  • Szef Krajowej Administracji Skarbowej będzie publikować na stronie urzędu wykaz podatników VAT czynnych, który będzie aktualizowany codziennie,
  • Wykaz ma w założeniu MF stanowić narzędzie dla uczciwych podatników sprawdzania informacji o kontrahentach co ma pozwolić im unikać wplątania się w oszukańczy proceder VAT, ułatwi to zachowanie należytej staranności w weryfikacji dostawcy,
  • Rejestr zawierać będzie historię podatnika (wykreślenia, przywrócenia do rejestru podatników czynnych) ale również numery rachunków przedsiębiorców, zgłoszone do US,
  • W ast. 2 i 3 projektu ustawy wprowadzono zmiany w ustawie o PIT i CIT, zgodnie z którymi podatnicy (w przypadku osób fizycznych prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą) nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztów tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 22 ustawy z dnia 2 lipca o swobodzie działalności gospodarczej została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego lub w przypadku transakcji z podatnikiem zarejestrowanym na potrzeby podatku VAT jako podatnik VAT czynny, na rachunek inny niż zawarty w wykazie,
  • Należy przy tym podkreślić, iż w przepisach istnieje już obecnie obowiązek dokonania zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego przez wszystkich podatników podatków dochodowych w przypadku transakcji powyżej 15 000 zł.
  • Nowelizacja przewiduje też odpowiedzialność solidarną wobec podatnika, na rzecz którego dokonano dostawy towaru lub usługi w raz z podmiotem dokonującym tej dostawy lub świadczącym usługę za jego zaległości podatkowe w części podatku proporcjonalnie przypadającej na tę dostawę / usługę, w przypadku gdy zapłata należności zostanie przekazana na rachunek inny niż w wykazie.

Projekt ma wejść w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Zwolnienie VAT a interes publiczny – TSUE

21 września 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w polskiej sprawie: Minister Finansów przeciwko Aviva Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A. w Warszawie, C‑605/15.

Postępowanie było prowadzone na wniosek złożony przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Ministrem Finansów a Aviva w przedmiocie interpretacji indywidualnej dotyczącej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług transponującego art. 132 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2006/112.

Sprawa dotyczyła spółki z grupy Aviva, która prowadzi działalność w dziedzinie usług ubezpieczeniowych i ochrony emerytalnej w Europie. Podstawowym obszarem działalności tej grupy jest tworzenie długoterminowych programów oszczędnościowych, zarządzanie funduszami oraz ubezpieczenia. W ramach procesu integracji grupa Aviva planuje utworzenie szeregu centrów usług wspólnych w wielu państwach członkowskich. Przewiduje się, iż centra te będą świadczyć usługi bezpośrednio niezbędne do wykonywania działalności ubezpieczeniowej przez podmioty z tej grupy, w szczególności usługi w zakresie kadr, usługi finansowe i księgowe, usługi informatyczne, usługi administracyjne, usługi związane z obsługą klienta oraz usługi opracowania nowych produktów.

Trybunał powołał artykuł 132 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2006/112 (zgodnie z którym Państwa członkowskie zwalniają z VAT usługi świadczone przez niezależne grupy osób, których działalność gospodarcza jest zwolniona z VAT lub w związku z którą nie są one uznawane za podatników, w celach świadczenia swoim członkom usług bezpośrednio niezbędnych do wykonywania tej działalności, gdy grupy te ograniczają się do żądania od swoich członków całkowitego zwrotu przypadającej im części we wspólnie poniesionych wydatkach, pod warunkiem że zwolnienie to nie spowoduje zakłóceń konkurencji) oraz artykuł 135 ust. 1 dyrektywy (państwa członkowskie zwalniają transakcje ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, wraz z usługami pokrewnymi świadczonymi przez brokerów ubezpieczeniowych i agentów ubezpieczeniowych).

Na tej podstawie, Trybunał orzekł, iż zwolnienie dotyczy wyłącznie niezależnych grup osób, których członkowie prowadzą wymienioną w art. 132 owej dyrektywy działalność gospodarcza w interesie publicznym, a zatem usługi świadczone przez niezależne grupy osób, których członkowie prowadzą działalność gospodarczą z zakresu ubezpieczeń niebędącą działalnością w interesie publicznym, nie korzystają z owego zwolnienia.

Blokady rachunku na żądanie KAS

Wraz z projektem budżetu pod obrady Sejmu wszedł z końcem września również projekt zmian w VAT – projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych. Główny cel projektu ustawy to walka z wyłudzaniem podatku VAT.

Projekt zakłada dokonywanie przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) analizy ryzyka wykorzystywania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do popełniania przestępstw oraz przestępstw skarbowych. Chodzi o przestępstwa związane z wyłudzeniami VAT, w tym także polegające np. na wystawianiu pustych faktur. Analiza ryzyka będzie dokonywana przy uwzględnieniu wskaźnika ryzyka ustalanego przez izbę rozliczeniową w jej systemie teleinformatycznym, zwanym STIR.

Przewidziano m.in:

– automatyczne ustalanie w STIR wskaźnika ryzyka wykorzystywania banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do popełniania wyłudzeń skarbowych, STIR będzie analizował dane z banków i SKOK-ów oraz dane publicznie dostępne, przekazane z Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP);

– nałożenie na banki i SKOK-i obowiązku przekazywania do STIR niektórych danych, w tym stanowiących tajemnicę bankową lub tajemnicę zawodową SKOK – w celu ustalenia wskaźnika ryzyka;

– zapewnienie izbie rozliczeniowej stałego, automatycznego dostępu do danych z CRP KEP,

– prowadzenie elektronicznie wykazów podmiotów, które nie zostały zarejestrowane jako podatnicy VAT; zostały wykreślone z rejestru z urzędu bez konieczności zawiadamiania tego podmiotu; zostały przywrócone jako podatnicy VAT.

Wykazy te będą udostępniane na stronach internetowych w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Finansów.

MF argumentuje, iż procedery przestępcze zmierzające do wyłudzenia podatku VAT często wykorzystują tzw. „znikającego podatnika”. W takich sytuacjach ważne jest podjęcie szybkich działań, aby zabezpieczyć środki, które powinny zostać przeznaczone na zapłatę należnego podatku. Dlatego zaproponowano tu dwa rozwiązania:

– mechanizm blokady rachunku na żądanie szefa KAS (środki zabezpieczone w ten sposób zostaną zwolnione, jeżeli zapłacony zostanie podatek należny wynikający z wystawionych faktur);

– odmowę rejestracji i wykreślenie z urzędu podmiotu, jako podatnika VAT bez konieczności zawiadamiania tego podmiotu.

Gmina może odliczyć VAT od bazaru

29 sierpnia 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał orzeczenie w sprawie o sygn. I FSK 1148/15 dotyczącej Gminy inwestującej w targowisko.

W opisie stanu faktycznego gmina podała, że w 2012 r. dokonała przebudowy oraz modernizacji targowiska. W ramach tej inwestycji gmina poniosła wydatki na: opracowanie dokumentacji związanej z modernizacją targowiska, gruntowną przebudowę kanalizacji sanitarno-deszczowej zlokalizowanej na terenie targowiska, gruntowną przebudowę nawierzchni płyty targowiska oraz gruntowną przebudowę ogrodzenia targowiska. Wyjaśniła, że inwestycja została sfinansowana w całości ze środków gminy i stanowi ona jedną nierozłączną całość, tj. zmodernizowane targowisko miejskie, które traktowane jest jako jeden środek trwały. Gmina wskazała też, że wszystkie faktury dokumentujące zakup towarów oraz usług związanych z inwestycją zostały wystawione na gminę a inwestycja została oddana do użytkowania w grudniu 2012 r. i dotychczas gmina nie dokonała odliczenia podatku VAT naliczonego przy zakupie towarów oraz usług związanych z targowiskiem.

Sąd zwrócił uwagę na treść art. 86 ust. 7b ustawy o VAT i podkreślił, że przepis ten dotyczy nakładów ponoszonych na nabycie oraz wytworzenie nieruchomości, stanowiącej majątek przedsiębiorstwa danego podatnika, wykorzystywanej zarówno do celów prowadzonej przez tego podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych, których nie da się w całości przypisać działalności gospodarczej. Wówczas podatek naliczony oblicza się według udziału procentowego, w jakim dana nieruchomość wykorzystywana jest do celów działalności gospodarczej. Jeżeli chodzi o kwalifikację nieruchomości gminnej w postaci targowiska, to jest ona w całości wykorzystywana do celów działalności gospodarczej. Powyższa nieruchomość nie służy do poboru opłaty targowej lecz do czerpania dochodów z dzierżawy. Pobór opłaty targowej nie następuje w związku z wydzierżawianiem nieruchomości lecz w związku z prowadzeniem handlu na terenie gminy w miejscach innych niż budowle czy budynki, czyli w związku dokonywaniem sprzedaży na targowisku. Obowiązek płacenia opłaty targowej nie jest także zależny od świadczeń wzajemnych ze strony gminy na rzecz kupców dokonujących sprzedaży na targowiskach, co wynika z art. 15 ust. 3 ustawy o podatkach lokalnych.

W rezultacie NSA przyjął, że gmina ma pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT dokumentujących wydatki inwestycyjne związane z budową lub przebudową (modernizacją) targowiska. Pobór opłaty targowej nie ma wpływu na wykonywanie przez gminę zadań własnych, do których należy m.in. utrzymanie targowisk i nie można przyjąć, że gmina wykorzystuje nieruchomość w postaci targowiska w celu poboru z mocy prawa opłaty targowej.

NSA – koszty podróży pracownika a PIT

Naczelny Sąd Administracyjny wydał 19 lipca 2017r. wyrok o sygn.  II FSK 1678/15, zgodnie z którym nadwyżka kwoty zwróconych pracownikowi wydatków na całodzienne wyżywienie w trakcie krajowej i zagranicznej podróży służbowej ponad kwoty diet, o których mowa w odpowiednich przepisach jest przychodem pracownika ze stosunku pracy podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Sprawa dotyczyła Spółki, która zamierza wprowadzić własne zasady zwrotu wydatków dla pracowników w związku z delegacjami służbowymi oparte o generalne wytyczne Grupy finansowej. Spółka planuje zrezygnować z wypłacania diet przewidzianych w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na rzecz zwrotu faktycznie poniesionych i właściwie udokumentowanych wydatków. Spółka będzie finansowała bezpośrednio koszty całodziennego wyżywienia pracowników, a pracownikowi przebywającemu w podróży służbowej nie będą wypłacane diety. Spółka argumentowała, że poniesione przez pracowników koszty wyżywienia podczas podróży służbowych (także ponad wysokość diety określonej w Rozporządzeniu) nie będą stanowić przychodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

NSA podkreślił, że stosownie do treści art. 21 ust. 1 pkt 16 u.p.d.o.f., „wolne od podatku są diety i inne należności za czas: podróży służbowej pracownika, podróży osoby niebędącej pracownikiem – do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 13”. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przedmiotowe zwolnienie jest limitowane wysokością diet i innych należności za czas podróży służbowej, zawartych w przepisach określających wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi. Jednakże ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit.a) u.p.d.o.f. korzysta wyłącznie wartość tej części otrzymanych przez pracownika świadczeń na pokrycie kosztów wyżywienia w podróży (bez względu na formę tego świadczenia), która nie przekracza wysokości diety z tytułu podróży służbowej. Rezygnacja przez pracodawcę z wypłacania diety na rzecz zapewnienia bezpłatnego i pełnego wyżywienia nie oznacza, że w takiej sytuacji zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a) u.p.d.o.f. nie określa limitu dla należności związanych z wyżywieniem pracownika podczas podróży służbowej.

NSA – wykonanie zastępcze a VAT

6 lipca 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok o sygn. I FSK 2173/15 w sprawie odliczenia VAT z faktury wystawionej przez wykonawcę zastępczego na rzecz generalnego wykonawcy, z tytułu usługi wykonanej za niesolidnego podwykonawcę.

Sprawa dotyczyła Spółki prowadzącej działalność gospodarczą w obszarze wykonawstwa robót budowlanych i w tym zakresie udzielającej inwestorowi gwarancji. Skarżąca zleca poszczególne prace wyspecjalizowanym firmom budowlanym. Podwykonawcy zobowiązani są w okresie gwarancyjnym do naprawy usterek. Na okoliczność zabezpieczenia wykonania naprawy ewentualnych usterek podwykonawcy wnoszą kaucję gwarancyjną. W przypadku niedotrzymania przez podwykonawcę terminu Skarżąca może powierzyć wykonanie napraw gwarancyjnych innemu wybranemu przez siebie wykonawcy, na koszt i ryzyko podwykonawcy. Wykonawca zastępczy wystawi fakturę tytułem zleconego przez Skarżącą usunięcia usterek. Skarżąca w związku z poniesieniem kosztów związanych z usunięciem usterek ma prawo potrącenia z kaucji gwarancyjnej kwoty powstałej z tytułu wykonania zastępczego.

NSA orzekł, iż w związku z otrzymaną od wykonawcy zastępczego fakturą VAT, dokumentującą naprawę usterek, Skarżącej nie będzie przysługiwało prawo odliczenia podatku naliczonego wykazanego w tej fakturze, skoro podatek ten powinien zostać objęty kwotą odszkodowania należnego generalnemu wykonawcy od niesolidnego podwykonawcy.

NSA przypomniał, iż w sytuacji, gdy generalny wykonawca robót na skutek niesolidności podwykonawcy zleca wykonanie robót osobie trzeciej, jako wykonawcy zastępczemu, nie dochodzi do wykonania usługi na rzecz niesolidnego podwykonawcy ani przez wykonawcę generalnego, ani przez wykonawcę zastępczego. Czynność ta nie podlega zatem opodatkowaniu. Sąd podkreślił, że wykonawca zastępczy wykonuje czynności, które gdyby były wykonane przez podwykonawcę, jako gwaranta swoich robót, nie podlegałyby opodatkowaniu. Niesolidny podwykonawca (jako dłużnik) powinien generalnemu wykonawcy (wierzycielowi) zwrócić pełne koszty zleconego wykonawstwa zastępczego, a więc ponieść ciężar ekonomiczny wykonanych za niego prac i poniesionych wydatków, w tym także w zakresie VAT wykazanego przez wykonawcę zastępczego. Gdyby bowiem wykonał swoje zobowiązania wobec generalnego wykonawcy, ten nie zostałby obciążony kwotą tego podatku, a zatem należność ta stanowi element świadczenia odszkodowawczego od dłużnika na rzecz wierzyciela. W konsekwencji nie ma podstaw do tego, aby generalny wykonawca w takich okolicznościach korzystał z prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury wykonawcy zastępczego, skoro do zrekompensowania mu tej kwoty zobowiązany jest niesolidny podwykonawca.

Odprawa a odszkodowanie dla pracownika

24 sierpnia 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok w sprawie opodatkowania podatkiem dochodowym odpraw wypłacanym pracownikom w ramach odejść dobrowolnych (sygn. II FSK 2678/16).

Zasadnicza kwestia sporna w sprawie dotyczyła tego, czy otrzymane przez pracownika świadczenie, wypłacone przez pracodawcę na mocy porozumienia rozwiązującego z inicjatywy pracownika umowę o pracę za porozumieniem stron z przyczyn niedotyczących pracownika, zawartego zgodnie z warunkami określonymi w Regulaminie Zwolnień Grupowych jest zwolnione od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. – jak twierdziła skarżąca strona.

Zdaniem organu podatkowego, potwierdzonego w obu instancjach sądowych, otrzymana należność nie korzysta z określonego w tym przepisie zwolnienia od podatku. Tylko bezprawne zachowania pracodawcy mogą w konsekwencji rodzić obowiązek odszkodowawczy. Zatem o ile wypowiedzenie umowy o pracę z naruszeniem przepisów dotyczących jej wypowiadania spowoduje powstanie stosunku odszkodowawczego, to wypowiedzenie umowy o pracę zgodnie z przepisami nie może prowadzić do tego samego skutku. Fakt utraty źródła przychodu jakim był stosunek pracy, nie odgrywa w tym przypadku żadnej roli. Zdaniem organu, otrzymane świadczenie nie ma także charakteru zadośćuczynienia. Organ wskazał również, że w wyniku podpisania porozumienia rozwiązującego umowę o pracę z inicjatywy skarżącego, nie skorzystał on z przewidzianej w Umowie Społecznej gwarancji zatrudnienia, jak również zrzekł się wszelkich roszczeń związanych ze stosunkiem pracy.

Świadczenie nie jest odszkodowaniem

Sąd podkreślił, że rozwiązanie wiążącej strony umowy o pracę nastąpiło na podstawie porozumienia, z inicjatywy pracownika. Przyznano pracownikowi świadczenie, którego podstawą był ww. Regulamin. Sąd podkreślił, że w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. b/ u.p.d.o.f. prawodawca wyłączył ze zwolnienia odprawy pieniężne wypłacone na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ponieważ przywołany Regulamin został wydany na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, to ustalone w tym Regulaminie świadczenie ma charakter odprawy w rozumieniu tej ustawy, a nie odszkodowania, czy zadośćuczynienia. Zdaniem Sądu zważywszy na podstawę i charakter wypłaconego skarżącemu świadczenia, nie pełni ono funkcji odszkodowania ani zadośćuczynienia. Otrzymane świadczenie nie stanowi również realizacji wynikających z kodeksu pracy uprawnień odszkodowawczych pracownika, w sytuacji nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, przewidzianych w art. 44-50 kodeksu pracy.