• Obniżenie deficytu sektora finansów publicznych z około 7 proc. do 3-4 proc. PKB wymagałoby poprawy salda o około 120-160 mld zł.
  • Ekonomiści wskazują m.in. na zmiany w 800+, przywilejach emerytalnych, podatkach, administracji i sposobie finansowania zbrojeń.
  • Rząd zakłada na 2027 r. deficyt sektora na poziomie 7,1 proc. PKB, a unijny dług publiczny ma dalej szybko rosnąć.

Finanse Polski wymagają nawet 160 mld zł korekty

Punktem wyjścia jest bardzo wysoki deficyt. Zgodnie z założeniami projektu budżetu na 2027 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wynieść 7,1 proc. PKB, tyle samo co w 2026 r.

Ekonomiści cytowani przez „Rzeczpospolitą” oceniają, że docelowo należałoby zejść w okolice 3-4 proc. PKB. Różnica odpowiada obecnie około 120-160 mld zł. Nie jest to jednak propozycja cięcia wydatków o taką kwotę w ciągu jednego roku. Konsolidacja miałaby zostać rozłożona na kilka lat.

Ludwik Kotecki, członek zarządu NBP, proponuje redukowanie deficytu o około 0,7-0,9 pkt proc. PKB rocznie przez cztery lata. W obecnych warunkach oznaczałoby to poprawę salda o mniej więcej 28-36 mld zł rocznie.

Presję zwiększają również decyzje agencji ratingowych. S&P 6 listopada zmieniła perspektywę ratingu Polski ze stabilnej na negatywną i obniżyła ocenę zadłużenia w walucie krajowej. Agencja wskazuje m.in. na utrzymujące się wysokie deficyty i rosnący dług.

800+ i emerytury na liście możliwych zmian

Jednym z obszarów wskazywanych przez ekonomistów są transfery społeczne. W projekcie budżetu na 2027 r. na sam program Rodzina 800+ przewidziano 60,8 mld zł, a na trzynastą i czternastą emeryturę łącznie 32,1 mld zł.

Eksperci nie proponują prostego skasowania 800+. Wśród rozważanych rozwiązań pojawia się m.in. wprowadzenie kryterium dochodowego i bardziej precyzyjne kierowanie świadczenia do rodzin, które najbardziej potrzebują wsparcia. Ludwik Kotecki wymienia 800+ jako jeden z elementów systemu wymagających przeglądu.

Podobna dyskusja dotyczy systemu emerytalnego. Ekonomiści wymieniają reformę KRUS, ograniczenie części przywilejów emerytalnych, przegląd dodatkowych świadczeń oraz zasady ich waloryzacji. Wśród potencjalnych zmian pojawia się również kwestia wieku emerytalnego, choć byłaby to jedna z najbardziej politycznie i społecznie wrażliwych reform.

Podatki też mogą zostać przebudowane

Konsolidacja nie musi opierać się wyłącznie na cięciu wydatków. Ekonomiści wskazują także na możliwość ograniczenia preferencji podatkowych i uporządkowania systemu VAT, PIT i CIT.

„Szukając dodatkowych dochodów, prawdopodobnie należałoby ograniczyć część preferencji VAT-owskich” – mówił Ludwik Kotecki, członek zarządu NBP.

W praktyce oznaczałoby to przegląd ulg, zwolnień i obniżonych stawek, a niekoniecznie podnoszenie podstawowych stawek podatków dla wszystkich. Eksperci wskazują również na konieczność oceny efektywności poszczególnych programów publicznych oraz kosztów administracji.

Polska pozostaje jednocześnie objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu. Rada UE zaleciła ścieżkę stopniowego ograniczania nierównowagi finansów publicznych, a Komisja Europejska nadal monitoruje realizację zobowiązań przez Warszawę.

Nawet wydatki na zbrojenia mogą wymagać przeglądu

Najbardziej kontrowersyjnym obszarem jest obronność. Rząd planuje przeznaczyć w 2027 r. na obronę narodową 198,1 mld zł, czyli 4,51 proc. PKB. To jeden z najwyższych poziomów w NATO i jeden z największych bloków wydatkowych państwa.

Ekonomiści nie proponują rezygnacji z modernizacji armii. Chodzi raczej o harmonogram zakupów, sposób ich finansowania i ocenę efektywności poszczególnych programów.

„Potrzebna jest mobilizacja porównywalna z tą, która towarzyszyła przygotowaniu planu Balcerowicza, strategii Hausnera czy strategii Kołodki” – powiedział Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej.

Dudek podkreśla jednocześnie, że stabilność finansów publicznych jest również elementem bezpieczeństwa państwa. W jego ocenie dyskusja o zadłużeniu nie powinna być sprowadzana do wyboru między silną armią a zdrowymi finansami.

Dług i odsetki będą coraz większym problemem

Rządowa strategia zarządzania długiem pokazuje skalę wyzwania. Według definicji unijnej dług sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wzrosnąć do 69,3 proc. PKB w 2027 r., a w 2030 r. do 76,6 proc. PKB. Koszty obsługi samego długu Skarbu Państwa mają w 2027 r. wynieść 107 mld zł i do końca dekady zbliżyć się do 3 proc. PKB.

Dlatego wskazywane przez ekonomistów 160 mld zł należy traktować jako skalę wieloletniego dostosowania, a nie pojedynczą dziurę do załatania. Im później rozpocznie się konsolidacja, tym większe mogą być wymagane zmiany w kolejnych latach.

Najtrudniejsze pytanie nie dotyczy więc tego, czy ograniczać deficyt, lecz jak rozłożyć koszty pomiędzy podatników, beneficjentów świadczeń, administrację i poszczególne obszary wydatków państwa. Na razie rząd nie przedstawił programu zakładającego jednorazowe oszczędności rzędu 160 mld zł, a wymieniane rozwiązania są propozycjami ekonomistów, nie przyjętymi decyzjami.

Czytaj także:

Pleśń w wodzie i szkło w puddingu proteinowym. GIS ostrzega przed produktami

Zadłużenie Polaków rośnie najszybciej od 15 lat. To już 1,6 bln zł

Polska największym beneficjentem programu SAFE. Zgarnęła 1/3 środków