• Sąd w Dreźnie uznał za niezgodne z prawem UE kontrole graniczne zaskarżone przez obywateli Polski i Niemiec.
  • Niemieckie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zapowiedziało odwołanie od wyroków i kontynuację kontroli.
  • Niemcy zgłosiły Komisji Europejskiej utrzymanie kontroli na granicach lądowych do 15 marca 2027 r.

Kontrole na granicy z Polską nielegalne. Sąd przyznał rację podróżnym

Sąd administracyjny w Dreźnie wydał 12 listopada 2026 r. dwa wyroki dotyczące kontroli prowadzonych przez niemiecką policję federalną na granicach z Polską i Czechami. W obu przypadkach uznał, że zaskarżone działania były niezgodne z prawem.

Pierwsza sprawa dotyczyła obywatela Polski mieszkającego w Görlitz, który regularnie odwiedza rodzinę w sąsiednim Zgorzelcu. 25 września 2024 r. został zatrzymany przez niemieckich funkcjonariuszy po przekroczeniu granicy. Policjanci sprawdzili jego tożsamość i skontrolowali samochód.

Mężczyzna uznał, że działania służb naruszały przepisy unijne. W październiku 2024 r. skierował sprawę przeciwko Republice Federalnej Niemiec do sądu.

Druga skarga została złożona przez obywatela Niemiec, którego dokumenty sprawdzono 18 maja 2026 r. podczas podróży autobusem z Czech. Pojazd został zatrzymany na punkcie kontrolnym przy autostradzie A17, a funkcjonariusze sprawdzili tożsamość pasażerów.

Jak wynika z oficjalnego komunikatu sądu administracyjnego w Dreźnie, oba postępowania zakończyły się rozstrzygnięciami korzystnymi dla skarżących. Sąd uznał także, że istnieje realna możliwość ponownego poddania ich podobnym kontrolom, dlatego mieli prawo kwestionować wcześniejsze działania policji.

Dlaczego niemieckie kontrole naruszają zasady Schengen?

Podstawą sporu jest kodeks graniczny Schengen, który reguluje przemieszczanie się pomiędzy państwami należącymi do strefy swobodnego przepływu osób.

Jedną z najważniejszych zasad systemu jest możliwość przekraczania granic wewnętrznych bez rutynowych kontroli. Przepisy dopuszczają jednak czasowe przywracanie takich ograniczeń w przypadku poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego.

Niemcy prowadzą kontrole na granicy z Polską od października 2023 r. Początkowo wprowadzono je jako rozwiązanie tymczasowe, uzasadniane przede wszystkim potrzebą ograniczenia nielegalnej migracji. Następnie ich obowiązywanie wielokrotnie przedłużano.

Skarżący argumentowali, że utrzymywanie kontroli przez kolejne lata nie odpowiada wyjątkowemu charakterowi tego mechanizmu. Ich zdaniem nie można traktować wieloletnich ograniczeń jako reakcji na nagłe zagrożenie, które uzasadnia czasowe odstępstwo od zasad Schengen.

Rząd niemiecki przedstawiał odmienne stanowisko. Wskazywał na utrzymującą się presję migracyjną, konieczność zwalczania przemytu ludzi oraz zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego.

Drezdeński sąd uznał kontrole w rozpatrywanych okresach za niezgodne z prawem unijnym. Szczegółowe pisemne uzasadnienia wyroków nie zostały jeszcze opublikowane, dlatego pełna argumentacja sędziów będzie znana dopiero po ich udostępnieniu.

Berlin zapowiada odwołanie. Kontrole będą kontynuowane

Niemieckie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych nie zgadza się z rozstrzygnięciem sądu. Jak poinformował 13 listopada publiczny nadawca MDR, rzecznik ministerstwa zapowiedział skorzystanie ze środków odwoławczych. Resort zamierza przeanalizować pisemne uzasadnienia wyroków, gdy tylko będą dostępne.

Ministerstwo podtrzymuje jednocześnie stanowisko, że prowadzone kontrole są zgodne z prawem i powinny być kontynuowane. Orzeczenia są nieprawomocne. Ze względu na ich znaczenie wykraczające poza indywidualne przypadki sąd dopuścił możliwość odwołania do Wyższego Sądu Administracyjnego Saksonii w Budziszynie.

Niemiecki rząd nie zdecydował się na zmianę swojej polityki granicznej również w związku z wcześniejszą krytyką przedłużania kontroli.

Zgodnie z oficjalnym wykazem Komisji Europejskiej Niemcy zgłosiły utrzymanie kontroli na granicach lądowych od 16 września 2026 r. do 15 marca 2027 r. Wśród podanych powodów znalazły się nielegalna migracja, przemyt migrantów, presja na system azylowy oraz zagrożenia dla bezpieczeństwa.

Co wyrok oznacza dla Polaków przekraczających granicę?

Rozstrzygnięcia sądu w Dreźnie mają znaczenie nie tylko dla dwóch skarżących, ale również dla osób regularnie podróżujących między Polską a Niemcami. Dotyczy to przede wszystkim mieszkańców pogranicza, pracowników dojeżdżających do niemieckich przedsiębiorstw, kierowców zawodowych oraz rodzin mieszkających po obu stronach granicy.

Wyroki potwierdzają, że podstawy prawne prowadzenia kontroli mogą być skutecznie kwestionowane przed niemieckimi sądami. Nie oznacza to jednak, że każda kontrola przeprowadzona na granicy polsko-niemieckiej została automatycznie uznana za bezprawną.

Orzeczenia nie powodują również natychmiastowego zniesienia posterunków kontrolnych ani nie przyznają wszystkim podróżnym prawa do odszkodowania. Ewentualne roszczenia wymagałyby odrębnej oceny prawnej.

Christoph Tometten, berliński prawnik reprezentujący skarżących, ocenił w rozmowie z Deutsche Welle: „Rząd federalny musi natychmiast zaprzestać przeprowadzania kontroli granicznych”.

Zdaniem prawnika problemy związane z migracją nie uzasadniają wieloletniego ograniczania swobody przemieszczania się w strefie Schengen.

Polska również prowadzi kontrole na granicy z Niemcami

Spór sądowy toczy się w sytuacji, gdy obydwa państwa utrzymują tymczasowe kontrole graniczne.

Polska przywróciła kontrole na granicach z Niemcami i Litwą 7 lipca 2025 r., tłumacząc decyzję zagrożeniami związanymi z nielegalną migracją i bezpieczeństwem państwa.

Zgodnie z komunikatem polskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji ograniczenia przedłużono na okres od 2 października 2026 r. do 30 marca 2027 r.

Resort informował, że od rozpoczęcia kontroli na obu granicach sprawdzono ponad 4,5 mln osób i niemal 2,3 mln pojazdów. Dane pokazują skalę działań służb oraz znaczenie tej kwestii dla ruchu transgranicznego.

Kluczowe będzie teraz postępowanie odwoławcze w Niemczech. Jeżeli sąd wyższej instancji podtrzyma rozstrzygnięcia z Drezna, może to zwiększyć presję na niemiecki rząd, by ponownie ocenił podstawy prawne wielokrotnie przedłużanych kontroli.

Czytaj także:

Polska pokonała Rosję w ONZ jednym głosem. Koniec 60 lat rosyjskiej dominacji

PKB Polski rośnie, ale pracy nie przybywa. Bezrobotni szukają zatrudnienia już ponad 9 miesięcy

Globalna awaria Microsoftu trwa. Gigant uspokaja: to nie cyberatak