- Niemcy, Austria, Dania, Holandia i Grecja rozpoczną negocjacje z Rwandą w sprawie utworzenia ośrodka dla migrantów.
- Pierwsza placówka ma przyjąć około 100 osób, a deportacje mogłyby rozpocząć się w 2027 roku.
- Program obejmie osoby bez prawa pobytu w UE, wobec których wydano wykonalną decyzję o powrocie.
Pięć państw UE chce odsyłać migrantów do Rwandy
Porozumienie polityczne dotyczące rozpoczęcia prac nad nowym systemem ogłoszono podczas spotkania w Wiedniu. Inicjatywę popierają rządy Danii, Austrii, Niemiec, Holandii i Grecji, które od dłuższego czasu zabiegają o zwiększenie skuteczności deportacji osób przebywających w Europie bez odpowiednich zezwoleń.
Zgodnie ze wspólnym komunikatem opublikowanym przez duńskie ministerstwo ds. imigracji i integracji ośrodek miałby stanowić dodatkową możliwość przeprowadzania powrotów w sytuacjach, gdy deportacja bezpośrednio do kraju pochodzenia jest niemożliwa albo napotyka poważne przeszkody.
Jedną z inicjatorek projektu jest premier Danii Mette Frederiksen, która od lat opowiada się za zmianą europejskiego systemu migracyjnego. „Zaczynamy realnie odzyskiwać kontrolę nad granicami Europy” – powiedziała Frederiksen podczas konferencji prasowej w Wiedniu, cytowana przez RMF24.
Według przedstawicieli uczestniczących państw nowy mechanizm ma zwiększyć skuteczność decyzji deportacyjnych i ograniczyć działalność przemytników ludzi. Rządy argumentują, że obecnie część cudzoziemców pozostaje w UE mimo utraty prawa pobytu.
Kto trafi do ośrodka dla migrantów w Rwandzie?
Nowy system nie ma obejmować wszystkich osób ubiegających się o azyl. Do Rwandy będą mogły zostać skierowane osoby, które nie mają prawa pozostawać na terytorium jednego z pięciu uczestniczących państw i wobec których wydano wykonalną decyzję o powrocie.
Oznacza to, że procedury dotyczące ochrony międzynarodowej powinny zostać wcześniej zakończone w Europie. Ośrodek w Rwandzie nie będzie służył do rozpatrywania nowych wniosków azylowych.
Według informacji holenderskiego rządu w pierwszej fazie program ma obejmować wyłącznie samotnych dorosłych mężczyzn. Osoby małoletnie podróżujące bez opiekunów zostały wyłączone z mechanizmu.
Sama placówka ma funkcjonować jako ośrodek otwarty. Migranci otrzymają możliwość legalnego pobytu w Rwandzie, dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji i rynku pracy. Po zakończeniu okresu przejściowego będą mogli podjąć próbę integracji z lokalnym społeczeństwem.
Przewidziano również możliwość dobrowolnego powrotu do kraju pochodzenia albo wyjazdu do innego państwa, w którym dana osoba ma prawo przebywać.
Pierwszy ośrodek ma przyjąć około 100 migrantów
Projekt ma rozpocząć działalność na niewielką skalę. Jak informuje Euronews, pierwsza placówka będzie mogła przyjmować jednocześnie około 100 osób.
Plan zakłada rozpoczęcie pierwszych transferów w 2027 roku. Dopiero po sprawdzeniu działania systemu możliwe będzie jego rozszerzenie. Nie podano jeszcze ostatecznej lokalizacji ośrodka ani dokładnego terminu uruchomienia programu.
Koszty deportacji, zakwaterowania oraz wsparcia integracyjnego mają ponosić uczestniczące państwa europejskie. Współpraca z Rwandą ma obejmować również projekty służące lokalnej społeczności.
Na razie nie przedstawiono szczegółowego budżetu. Nie wiadomo więc, ile będzie kosztowało przetransportowanie i utrzymanie jednej osoby ani czy rozwiązanie okaże się tańsze od dotychczasowych procedur.
Ważne jest również to, że nie powstaje jeden wspólny system deportacji obowiązujący wszystkie państwa UE. Inicjatywa dotyczy pięciu krajów, a Polska nie jest jej uczestnikiem.
Organizacje praw człowieka ostrzegają przed konsekwencjami
Plany wywołały sprzeciw organizacji zajmujących się ochroną praw migrantów. Najważniejsze zastrzeżenia dotyczą bezpieczeństwa osób deportowanych do państwa, z którym często nie mają żadnych wcześniejszych związków.
W stanowisku Human Rights Watch z 16 listopada organizacja ostrzegła, że przekazywanie migrantów do państw trzecich może prowadzić do naruszeń ich podstawowych praw. Wskazała również na udokumentowane problemy dotyczące przestrzegania praw człowieka w Rwandzie.
Judith Sunderland, przedstawicielka Human Rights Watch zajmująca się prawami uchodźców i migrantów, oceniła, że wcześniejsze doświadczenia z podobnymi transferami pokazują ryzyko nadużyć i cierpienia osób objętych takimi procedurami.
Rządy uczestniczące w projekcie zapewniają natomiast, że mechanizm będzie zgodny z prawem unijnym i międzynarodowym. Zapowiadają niezależny nadzór nad jego funkcjonowaniem oraz przestrzeganie zakazu odsyłania osób do miejsc, w których groziłoby im nieludzkie traktowanie.
Wątpliwości dotyczące podobnych rozwiązań pojawiły się już wcześniej w Wielkiej Brytanii. Brytyjski plan deportowania osób ubiegających się o azyl do Rwandy został zablokowany przez Sąd Najwyższy w 2023 roku, a następnie porzucony przez kolejny rząd. Obecny projekt europejski różni się od tamtego rozwiązania, ponieważ dotyczy osób, wobec których zakończono już odpowiednie procedury w państwach UE.
Czy Rwanda stanie się nowym kierunkiem europejskich deportacji?
O powodzeniu projektu zdecydują przede wszystkim negocjacje z władzami Rwandy, szczegółowe gwarancje prawne oraz praktyczne koszty funkcjonowania ośrodka.
Do rozmów włączono także organizacje międzynarodowe. Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji ma wspierać przygotowania od strony technicznej, natomiast UNHCR uczestniczy w konsultacjach dotyczących zgodności planowanych rozwiązań ze standardami ochrony praw człowieka.
Dla pięciu europejskich państw projekt stanowi próbę rozwiązania problemu nieskutecznych deportacji. Jego zwolennicy liczą, że możliwość skierowania migrantów do państwa trzeciego zwiększy skuteczność decyzji o powrocie.
Pierwszy ośrodek, ze względu na niewielką skalę, nie zmieni jednak samodzielnie sytuacji migracyjnej w całej Unii Europejskiej. Będzie przede wszystkim testem nowego mechanizmu.
Jeżeli negocjacje zakończą się podpisaniem umowy i uruchomieniem placówki w 2027 roku, kolejne państwa europejskie będą mogły ocenić jego skuteczność, koszty oraz zgodność z prawem. Niewykluczone, że model stanie się przedmiotem kolejnych sporów sądowych.
Czytaj także:
Polska traci wiarygodność ekonomiczną. Gorzej wypadły tylko dwa państwa
Co piąty polski inżynier szuka pracy za granicą. Firmy przegrywają walkę o specjalistów
Polska szykuje się na kolejną falę uchodźców. Nawet 2,5 mln osób



