• Projekt ustawy UD311 przewiduje uchylenie art. 12, który umożliwia przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania w odrębną własność.
  • Eksperci ostrzegają, że przepisy przejściowe nie określają wystarczająco jasno praw rodzin, które zawrą nową umowę po śmierci dotychczasowego lokatora.
  • Zmiany nie weszły jeszcze w życie, a poseł Kamil Wnuk zwrócił się do rządu o wyjaśnienie sytuacji osób bliskich zmarłych spółdzielców.

Wykup mieszkania spółdzielczego po śmierci lokatora. Pojawia się problem

Z analizy opublikowanej w „Rzeczpospolitej” wynika, że projektowana nowelizacja ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych może prowadzić do sporów dotyczących praw osób bliskich zmarłego lokatora.

Problem dotyczy przede wszystkim mieszkań, do których przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo. Nie należy go mylić ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu ani z odrębną własnością mieszkania.

Obecnie art. 12 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych daje uprawnionemu członkowi możliwość wystąpienia z żądaniem przeniesienia własności lokalu. Wymaga to spełnienia określonych warunków, między innymi spłaty odpowiedniej części zobowiązań związanych z budową oraz zaległości w opłatach.

Jeżeli warunki zostaną spełnione, spółdzielnia co do zasady ma obowiązek zawrzeć umowę przeniesienia własności.

Rządowy projekt UD311 przewiduje jednak uchylenie tego przepisu. Dotychczasowe zasady mają zostać zachowane w przypadkach objętych przepisami przejściowymi. Wątpliwości dotyczą sytuacji, w której uprawniony umrze już po wejściu nowych regulacji w życie, a jego bliscy będą musieli zawrzeć ze spółdzielnią nową umowę dotyczącą tego samego mieszkania.

Nowa ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych może utrudnić wykup

Kluczowe znaczenie ma art. 11 przepisów przejściowych projektu UD311, który ma określać, do jakich mieszkań nadal będą stosowane dotychczasowe zasady przekształcania prawa lokatorskiego we własność.

Jak wskazuje Piotr Pałka, radca prawny i ekspert prawa spółdzielczego, obecne brzmienie projektu nie rozstrzyga dostatecznie jasno sytuacji osób bliskich, które uzyskają prawo do mieszkania po śmierci dotychczasowego uprawnionego.

„Nowa umowa zawierana po śmierci rodzica może stać się źródłem sporu o uprawnienie” – ostrzega prawnik na łamach „Rzeczpospolitej”.

Wątpliwość wynika z możliwości różnej interpretacji przepisów przejściowych. Z jednej strony mieszkanie może znajdować się w budynku wybudowanym wiele lat przed zmianą prawa, a poprzedni lokator mógł korzystać z możliwości przekształcenia go we własność.

Z drugiej zaś, po śmierci dotychczasowego uprawnionego osoba bliska może zawierać nową umowę o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa. Powstaje więc pytanie, czy taka umowa będzie nadal objęta ochroną przewidzianą dla starego zasobu mieszkaniowego.

Od odpowiedzi może zależeć, czy rodzina zachowa możliwość wystąpienia z żądaniem przeniesienia własności mieszkania.

Czy spółdzielcze mieszkanie przechodzi na spadkobierców?

Obowiązujące przepisy rozróżniają dziedziczenie majątku od przejmowania spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania. Zgodnie z ustawą o spółdzielniach mieszkaniowych samo prawo lokatorskie nie podlega dziedziczeniu. Nie oznacza to jednak, że po śmierci osoby uprawnionej jej najbliżsi automatycznie tracą możliwość dalszego korzystania z lokalu.

Art. 15 ustawy przewiduje, że w przypadku wygaśnięcia prawa lokatorskiego wskutek śmierci uprawnionego osobom bliskim przysługuje roszczenie o zawarcie odpowiedniej umowy ze spółdzielnią.

Aby zachować to roszczenie, konieczne jest złożenie pisemnego zapewnienia o gotowości zawarcia umowy w terminie jednego roku. Jeżeli zgłosi się kilka uprawnionych osób, sprawa może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd.

Odrębne rozwiązanie dotyczy małżonków. Jeżeli prawo lokatorskie przysługiwało obojgu, po śmierci jednego z nich przypada drugiemu małżonkowi. Dziedziczeniu może natomiast podlegać wkład mieszkaniowy związany z lokalem.

Problem wskazany w projekcie UD311 nie polega więc na całkowitym odebraniu rodzinie możliwości korzystania z mieszkania. Dotyczy przede wszystkim zachowania prawa do późniejszego przekształcenia go w odrębną własność.

Poseł domaga się wyjaśnień. Sprawa trafiła do rządu

Wątpliwości dotyczące nowych przepisów pojawiły się również w Sejmie. Poseł Kamil Wnuk skierował 2 listopada 2026 roku interpelację nr 20836, dotyczącą praw osób bliskich zmarłych lokatorów do nabycia własności mieszkania.

Parlamentarzysta zwrócił się o jednoznaczne wyjaśnienie, czy osoby zawierające nową umowę po śmierci dotychczasowego uprawnionego zachowają prawo do wykupu lokalu znajdującego się w budynku wzniesionym przed wejściem nowelizacji w życie.

W interpelacji odniesiono się również do wcześniejszej odpowiedzi ministerstwa z 8 września 2026 roku. Resort wskazywał, że powiązanie przepisów przejściowych z datą pozwolenia na budowę ma zapobiegać stosowaniu różnych zasad wobec mieszkań znajdujących się w tym samym budynku.

Jednocześnie wcześniejsze wyjaśnienia odwoływały się do odmiennego traktowania nowo zawieranych stosunków prawnych. To właśnie wzajemna relacja tych dwóch zasad stała się źródłem wątpliwości.

Przepisy mają więc rozstrzygać, czy decydujące znaczenie będzie miała historia budynku i pierwotnego prawa do lokalu, czy też moment zawarcia nowej umowy przez osobę bliską zmarłego.

Reforma spółdzielni może dotyczyć milionów mieszkańców

Projekt UD311 stanowi część szerszej reformy spółdzielczości mieszkaniowej. Według Ministerstwa Rozwoju i Technologii zmiany mają zwiększyć przejrzystość działalności spółdzielni, wzmocnić prawa mieszkańców i ułatwić ponowny rozwój budownictwa lokatorskiego.

Regulacje mogą mieć znaczenie dla ponad 8 mln osób mieszkających w zasobach spółdzielczych. Nie oznacza to jednak, że wszyscy ci mieszkańcy posiadają prawo lokatorskie lub są zagrożeni utratą możliwości wykupu.

Projekt przewiduje między innymi większy dostęp członków do dokumentów, obowiązek prowadzenia wykazu umów zawieranych przez spółdzielnie oraz kadencyjność zarządów. W przypadku spółdzielni liczących ponad 500 członków wprowadzony ma zostać również obowiązek prowadzenia strony internetowej.

Zgodnie z informacjami ministerstwa projekt został 17 września 2026 roku przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów i skierowany do dalszych prac rządowych.

Spór o możliwość wykupu mieszkań pokazuje jednak, że nawet reforma mająca zwiększyć ochronę mieszkańców może wywoływać trudności, jeżeli przepisy przejściowe nie będą wystarczająco precyzyjne.

Co dalej z wykupem mieszkań spółdzielczych?

Na 17 listopada 2026 roku projektowane zmiany nie obowiązują. Osoby posiadające spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania mogą nadal korzystać z obecnych regulacji dotyczących przenoszenia własności, o ile spełniają ustawowe warunki. Najważniejszą kwestią pozostaje doprecyzowanie projektu przed jego uchwaleniem.

Jednym z możliwych rozwiązań byłoby jednoznaczne wskazanie, że osoby bliskie, które po śmierci uprawnionego zawrą nową umowę dotyczącą mieszkania w starym zasobie, zachowają uprawnienia przewidziane w przepisach przejściowych.

Brak takiego rozstrzygnięcia mógłby prowadzić do sporów między rodzinami lokatorów a spółdzielniami, a w konsekwencji do konieczności dochodzenia praw przed sądem.

Czytaj także:

Polska traci wiarygodność ekonomiczną. Gorzej wypadły tylko dwa państwa

Co piąty polski inżynier szuka pracy za granicą. Firmy przegrywają walkę o specjalistów

Polska szykuje się na kolejną falę uchodźców. Nawet 2,5 mln osób