• Poznańska parafia otrzymała w 2017 roku 72 mln zł odszkodowania za grunty, choć początkowo domagała się około 5 mln zł.
  • Wartość dawnych łąk i pastwisk obliczono według późniejszego przeznaczenia terenów, na których powstały kosztowne inwestycje.
  • Ugodę podpisał wojewoda wielkopolski Zbigniew Hoffmann, mimo że Prokuratoria Generalna kwestionowała wysokość odszkodowania.

72 mln zł dla poznańskiej parafii. Wszystko zaczęło się od 5 mln zł

Sprawa dotyczy gruntów położonych w rejonie Jeziora Maltańskiego w Poznaniu. W latach 1945-1960 państwo przejęło od parafii tereny obejmujące przede wszystkim łąki, pastwiska i obszary wodne. Z czasem powstały tam osiedla mieszkaniowe, infrastruktura rekreacyjna oraz obiekty sportowe.

W październiku 2005 roku parafia wniosła pozew przeciwko Skarbowi Państwa, miastu Poznań i Agencji Nieruchomości Rolnych. Domagała się zwrotu nieruchomości, a gdyby okazało się to niemożliwe, odszkodowania w wysokości 4,866 mln zł.

Jak wynika z ustaleń „Rzeczpospolitej” opublikowanych 16 listopada 2026 roku, początkowo parafia proponowała rozliczenie według stawki 100 zł za metr kwadratowy. W kolejnych latach roszczenie wzrosło jednak do około 98 mln zł.

Decydujące okazały się opinie rzeczoznawców. Jeden z biegłych oszacował wartość spornych 13,829 hektara na ponad 75 mln zł. W styczniu 2015 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu przyznał parafii 77,194 mln zł odszkodowania. Wyrok nie był prawomocny, ponieważ został zaskarżony przez stronę państwową.

Dawne pastwiska wyceniono jak tereny inwestycyjne

Największe kontrowersje dotyczą sposobu określenia wartości nieruchomości. Kiedy grunty przejmowano od parafii, miały one stosunkowo niewielką wartość rolniczą. Kilkadziesiąt lat później znajdowały się w jednym z atrakcyjniejszych rejonów Poznania.

Na części terenów powstały między innymi Jezioro Maltańskie, tor regatowy, kolejka Maltanka, Termy Maltańskie i zabudowa mieszkaniowa.

Zgodnie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczenie istotne znaczenie mają stan i przeznaczenie nieruchomości w odpowiednim momencie określonym ustawą.

W przypadku majątku kościelnego zastosowano jednak szczególne zasady wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 roku. Przepisy przewidywały, że stan nieruchomości należy przyjmować z dnia utraty własności, natomiast ceny i przeznaczenie z dnia ustalania odszkodowania.

W praktyce umożliwiło to uwzględnienie wartości terenów wynikającej z ich późniejszej urbanizacji. Znaczna część inwestycji, które podniosły atrakcyjność nieruchomości, została zrealizowana już po ich przejęciu przez państwo. To właśnie zastosowana metodologia sprawiła, że odszkodowanie wzrosło do kilkudziesięciu milionów złotych.

Prokuratoria Generalna kwestionowała odszkodowanie

Prawnicy reprezentujący interes Skarbu Państwa nie zgadzali się z takim rozstrzygnięciem. Jak ustaliła „Rzeczpospolita” po analizie akt sądowych, radca Prokuratorii Generalnej Marek Jaślikowski przygotował 45-stronicową apelację, w której zakwestionował zarówno sposób wyceny gruntów, jak i podstawy przyznania odszkodowania.

Argumentował między innymi, że uwzględnienie aktualnego przeznaczenia nieruchomości doprowadziło do zawyżenia rekompensaty. Podnosił również wątpliwości co do zgodności zastosowanych przepisów wykonawczych z ustawą.

Prokuratoria wskazywała ponadto, że parafia mogła wcześniej utracić możliwość dochodzenia części roszczeń. Spór dotyczył wcześniejszego postępowania przed Komisją Majątkową i porozumienia, które nie weszło w życie z powodu braku wymaganej zgody władz kościelnych.

Stanowisko Prokuratorii nie oznaczało jednak, że sąd prawomocnie odmówił parafii odszkodowania. Rozstrzygnięcie drugiej instancji miało dopiero zapaść.

Wojewoda podpisał ugodę przed prawomocnym wyrokiem

Sąd Apelacyjny w Poznaniu miał ogłosić wyrok 23 stycznia 2017 roku. Zamiast tego strony rozpoczęły rozmowy ugodowe, a wydanie rozstrzygnięcia odroczono.

Ostatecznie 2 lutego 2017 roku podpisano porozumienie. W imieniu Skarbu Państwa decyzję podjął ówczesny wojewoda wielkopolski Zbigniew Hoffmann.

Na mocy ugody państwo zobowiązało się wypłacić parafii 72 mln zł. Strona kościelna zrezygnowała z około 5,2 mln zł pozostałego roszczenia głównego oraz ponad 12 mln zł naliczonych odsetek.

„W mojej ocenie to rozsądny kompromis” – przekonywał wówczas wojewoda Zbigniew Hoffmann, którego wypowiedź przytoczył lokalny portal ePoznan.pl.

Wojewoda argumentował, że ugoda pozwoliła uniknąć dalszych kosztów i zakończyć wieloletni proces.

Najnowsze ustalenia „Rzeczpospolitej” podważają jednak ocenę finansowych korzyści porozumienia. Dziennik wskazuje, że zgodnie z późniejszym orzecznictwem odsetki od takiego odszkodowania powinny być liczone dopiero od prawomocnego wyroku. W konsekwencji deklarowane oszczędności mogły być znacznie mniejsze, niż przedstawiano w 2017 roku.

Mikołaj Drozdowicz, radca prawny reprezentujący parafię, podkreśla jednak, że w czasie negocjacji nie istniała jeszcze utrwalona linia orzecznicza dotycząca odsetek. Jego zdaniem porozumienie pozwoliło obu stronom uniknąć dalszej niepewności.

Kto zdecydował o wypłacie milionów? Nowe ustalenia

Z informacji uzyskanych przez „Rzeczpospolitą” od Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego wynika, że propozycja zawarcia ugody wyszła od parafii. Rozmowy prowadzili jej pełnomocnicy z przedstawicielami wojewody.

Prokuratoria Generalna, mimo że reprezentowała Skarb Państwa w procesie, nie uczestniczyła w negocjacjach warunków porozumienia. Decyzję podjął Zbigniew Hoffmann, a pieniądze wypłacono 28 lutego 2017 roku na rachunek pełnomocnika parafii.

Pełnomocnik strony kościelnej utrzymuje, że wysokość rekompensaty została ustalona na podstawie opinii biegłego zaakceptowanej przez sąd, a ugoda nie spowodowała straty Skarbu Państwa.

W rozmowie z dziennikiem Hoffmann nie przedstawił szczegółowych odpowiedzi na pytania o powody zawarcia ugody. Zakwestionował natomiast sposób stawiania pytań przez redakcję.

Sprawa ponownie wywołuje pytania o kontrolę wydatkowania publicznych pieniędzy, zwłaszcza gdy porozumienie zawierane jest przed ostatecznym rozstrzygnięciem sądowym.

Samo podpisanie ugody nie dowodzi nieprawidłowości ani działania na szkodę państwa. Nadal kluczowe pozostaje jednak pytanie, dlaczego zrezygnowano z oczekiwania na wyrok, mimo argumentów przedstawionych w apelacji Prokuratorii Generalnej.

Odszkodowanie zostało wypłacone niemal dziesięć lat temu. Nowe ustalenia dotyczą więc nie kolejnej decyzji finansowej, lecz okoliczności historycznej transakcji, która zakończyła się przekazaniem 72 mln zł środków publicznych.

Czytaj także:

Polska pokonała Rosję w ONZ jednym głosem. Koniec 60 lat rosyjskiej dominacji

PKB Polski rośnie, ale pracy nie przybywa. Bezrobotni szukają zatrudnienia już ponad 9 miesięcy

Globalna awaria Microsoftu trwa. Gigant uspokaja: to nie cyberatak