• Według wyliczeń ZBP relacja długu Polski do PKB wzrośnie w latach 2022-2027 o około 20 pkt proc.
  • Komisja Europejska prognozuje deficyt sektora finansów publicznych na poziomie 7,1 proc. PKB w 2027 r.
  • Ekonomista ZBP szacuje skalę dostosowania potrzebnego do ograniczenia deficytu na 170-185 mld zł.

Zadłużenie Polski rośnie szybciej niż w UE. Co oznacza wskaźnik 22 razy?

Podczas kongresu Open Eyes Economy Summit w Krakowie Tomasz Pawlonka przedstawił wyliczenia ZBP cytowane przez PAP. Według ekonomisty w latach 2022-2027 relacja polskiego długu publicznego do PKB zwiększy się o około 20 punktów procentowych. W porównaniu ze średnim przyrostem tego wskaźnika w UE tempo ma być 22-krotnie wyższe.

To ważne rozróżnienie. Porównanie nie oznacza, że kwota polskiego długu w złotych przyrasta 22 razy szybciej niż łączny dług krajów UE. Chodzi o zmianę udziału zadłużenia w wielkości gospodarki, mierzoną w punktach procentowych. Wartość mnożnika zależy też od przyjętych lat i prognoz.

Wysokie tempo narastania zobowiązań nie oznacza automatycznie niewypłacalności państwa. Pokazuje jednak, że obecna polityka wydatkowa może utrudnić stabilizację zadłużenia, nawet przy rosnącym PKB. Im większy dług, tym większą część przyszłych dochodów publicznych trzeba przeznaczać na jego obsługę.

Komisja Europejska: deficyt powyżej 7 proc. PKB

Najnowsza prognoza Komisji Europejskiej z 17 listopada przewiduje, że polski dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 67,7 proc. PKB w 2026 r., 70,1 proc. w 2027 r. i 73,5 proc. w 2028 r. Jeszcze w 2025 r. wskaźnik wynosił 59,6 proc.

Równie niepokojące są prognozy deficytu: 7,1 proc. PKB zarówno w 2026, jak i w 2027 r. oraz 7,2 proc. w 2028 r. Dla porównania, Komisja przewiduje dla całej UE deficyt wynoszący 3,7 proc. PKB w 2027 r. Polska utrzymuje więc znacznie większą różnicę między wydatkami a dochodami państwa.

Nie znaczy to, że nasze zadłużenie jest już większe niż w większości Europy. Unijna średnia relacja długu do PKB ma w 2027 r. sięgać 84,7 proc., czyli więcej niż prognozowane dla Polski 70,1 proc. Problemem jest przede wszystkim kierunek i tempo zmian.

Jednocześnie KE przewiduje wzrost polskiej gospodarki o 3,5 proc. w 2026 r. i 2,7 proc. w 2027 r. To pokazuje, że szybki wzrost gospodarczy może współistnieć z dużym deficytem. Dobra koniunktura nie wystarczy, jeśli wydatki państwa rosną szybciej niż dochody.

170 mld zł oszczędności albo wyższe dochody budżetu

Pawlonka zwrócił uwagę, że wydatki publiczne w Polsce przekraczają 51 proc. PKB. W rozmowie z PAP podsumował możliwe działania: „recepta jest relatywnie prosta: albo zmniejszamy wydatki, albo zwiększamy dochody”.

Według szacunków ZBP ograniczenie deficytu w kierunku unijnego poziomu referencyjnego 3 proc. PKB wymagałoby redukcji wydatków o około 170 mld zł albo zwiększenia dochodów o 180-185 mld zł. Są to alternatywne warianty skali dostosowania, nie gotowy plan podwyżek podatków lub cięć.

Ekonomista nie proponuje likwidowania wszystkich świadczeń społecznych. Wskazuje raczej na potrzebę kierowania części programów do osób, które rzeczywiście potrzebują wsparcia. Opowiada się również za uszczelnianiem systemu podatkowego zamiast prostego podnoszenia stawek.

Sytuację komplikują rosnące nakłady na obronność, koszty odsetek od długu i wydatki na łagodzenie skutków drogiej energii. Komisja Europejska wskazuje te czynniki w swoim scenariuszu finansów publicznych na najbliższe lata.

Czy Polsce grozi kryzys finansów publicznych?

Duży deficyt nie jest równoznaczny z natychmiastowym kryzysem. Zwiększa jednak zapotrzebowanie państwa na finansowanie, a w razie wzrostu rentowności obligacji może podnosić rachunek za obsługę zadłużenia. Ogranicza też pole manewru w razie spowolnienia gospodarczego lub kolejnego szoku cenowego.

Ministerstwo Finansów w komentarzu do prognoz KE podkreśla, że Polska nadal rozwija się szybciej niż średnia UE. Zwraca też uwagę, że scenariusz Komisji nie uwzględnia nieprzyjętych jeszcze działań fiskalnych ani najnowszych informacji o dochodach podatkowych.

Kluczowe będą decyzje dotyczące budżetu na 2027 r., rzeczywista dynamika wpływów podatkowych oraz koszty finansowania potrzeb pożyczkowych. To od nich będzie zależeć, czy szybki wzrost długu uda się wyhamować bez gwałtownego ograniczania wydatków lub podnoszenia obciążeń.

Czytaj także:

Pracodawca sam ustali regulamin pracy. Rząd ograniczy wpływ związków zawodowych

Te same obowiązki, ale pensja niższa o ponad 3 tys. zł. Pielęgniarki skarżą się na nierówności

Rekord bankructw w Polsce. 2300 upadłości ogłoszonych w zaledwie miesiąc