• Sejm uchwalił ustawę ograniczającą dostęp Krajowej Administracji Skarbowej do danych bankowych. Za zmianami zagłosowało 418 posłów.
  • Skarbówka będzie mogła samodzielnie żądać danych w określonych postępowaniach dotyczących podejrzanych. W innych przypadkach potrzebna będzie zgoda sądu.
  • Od lipca 2022 do sierpnia 2026 roku KAS skierowała do banków 7720 wystąpień o informacje dotyczące rachunków.

Sejm ograniczył dostęp skarbówki do kont bankowych. 418 posłów za zmianami

Zgodnie z oficjalnym przebiegiem prac legislacyjnych nad drukiem nr 604, 22 października Sejm przyjął nowelizację ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz Prawa bankowego. Za jej uchwaleniem zagłosowało 418 posłów, nikt nie był przeciw, a 18 parlamentarzystów wstrzymało się od głosu.

Zmiana dotyczy jednego z najbardziej kontrowersyjnych uprawnień fiskusa, czyli możliwości pozyskiwania informacji objętych tajemnicą bankową. Od 1 lipca 2022 roku organy KAS mogą występować do banków o dane dotyczące osoby fizycznej również wtedy, gdy nie przedstawiono jej zarzutów. Wystarczy, że informacje są związane z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym lub określonymi czynnościami wyjaśniającymi.

Wcześniej przepisy przewidywały w tym trybie dostęp do danych dotyczących podejrzanego. Rozszerzenie uprawnień w 2022 roku wywołało zastrzeżenia związane z ochroną prywatności oraz zakresem ingerencji państwa w tajemnicę bankową.

Uchwalona nowelizacja ma ograniczyć możliwość samodzielnego żądania takich informacji przez KAS. Samo powiązanie osoby z prowadzoną sprawą nie będzie już wystarczającą podstawą do uzyskania jej danych bankowych w tym trybie.

Kiedy skarbówka będzie mogła sprawdzić konto? Nowe zasady dostępu

Z przyjętych przez Sejm zmian wynika, że KAS będzie mogła samodzielnie żądać informacji bankowych w ramach postępowania przygotowawczego, gdy dotyczą one osoby mającej status podejrzanego. Jeżeli urzędnicy będą chcieli uzyskać informacje objęte tajemnicą bankową o innej osobie fizycznej, konieczne będzie uzyskanie postanowienia właściwego miejscowo sądu okręgowego.

Sąd oceni wniosek organu skarbowego i zdecyduje, czy istnieją podstawy do przekazania danych. KAS będzie mogła zaskarżyć odmowę udzielenia zgody. Ograniczony ma zostać również dostęp do informacji na etapie czynności wyjaśniających, przed wszczęciem postępowania przygotowawczego.

Zakres danych, o które może występować fiskus, jest szeroki. Jak wyjaśnia Urząd Ochrony Danych Osobowych, obejmuje między innymi daty i kwoty wpływów na rachunek, obciążenia konta, informacje o nadawcach i odbiorcach przelewów, a także dane dotyczące kredytów oraz pożyczek.

Zmiana nie dotyczy więc wyłącznie sprawdzania salda konta. Chodzi również o możliwość uzyskania szczegółowych informacji na temat operacji finansowych wykonywanych przez obywatela.

Skarbówka pytała banki 7720 razy. Ministerstwo ujawnia dane

Skala korzystania przez KAS z uprawnień wprowadzonych w 2022 roku była znacząca. Z danych Ministerstwa Finansów przekazanych TVP Info wynika, że od 1 lipca 2022 roku do końca sierpnia 2026 roku organy Krajowej Administracji Skarbowej skierowały do banków 7720 wystąpień o informacje dotyczące rachunków bankowych. Oznacza to średnio około 170 wystąpień miesięcznie.

Nie jest to jednak liczba osób, których rachunki sprawdzono. Jedno wystąpienie mogło obejmować kilka kont, a dane resortu nie pokazują, ile zapytań dotyczyło obywateli niemających statusu podejrzanego.

Przepisy od początku budziły zastrzeżenia instytucji odpowiedzialnych za ochronę praw obywatelskich. Wątpliwości zgłaszali między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

„I to jest krok w dobrym kierunku” – oceniał Mirosław Wróblewski, Prezes UODO, odnosząc się do projektu ograniczenia dostępu skarbówki do informacji bankowych. Jak wskazywał w stanowisku opisanym przez urząd, propozycja odpowiada postulatom zgłaszanym wcześniej Ministerstwu Finansów.

Według UODO rozszerzenie uprawnień KAS w 2022 roku nie zostało poparte wystarczającym uzasadnieniem konieczności tak szerokiego dostępu do danych osobowych.

Kontrola podatkowa nadal pozwoli sprawdzać rachunki

Nowelizacja nie oznacza całkowitego zakazu uzyskiwania przez skarbówkę informacji bankowych bez postawienia zarzutów. Zmiany dotyczą przede wszystkim art. 48 ustawy o KAS, który reguluje dostęp do danych w związku z postępowaniami przygotowawczymi. Nie uchylają natomiast pozostałych uprawnień organów podatkowych.

Zgodnie z art. 49 tej samej ustawy skarbówka może nadal żądać od banków określonych informacji dotyczących kontrolowanego podatnika lub strony postępowania podatkowego. Dotyczy to między innymi wszczętej kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej oraz postępowania podatkowego.

Jak wyjaśnia „Rzeczpospolita”, nowe przepisy nie likwidują tych kompetencji. Oznacza to, że podatnik objęty kontrolą nadal może być zobowiązany do udostępnienia informacji finansowych, a organ skarbowy zachowa możliwość zwrócenia się o nie do banku na odpowiedniej podstawie prawnej.

Znaczenie będzie miał więc rodzaj prowadzonego postępowania oraz przepis, na podstawie którego urząd występuje o dane. Nie można przyjąć, że po wejściu nowelizacji każde sprawdzenie rachunku osoby bez zarzutów będzie wymagało zgody sądu.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie? Ustawa trafiła do Senatu

Uchwalona przez Sejm nowelizacja nie obowiązuje jeszcze 26 października 2026 roku. Zgodnie z informacjami dotyczącymi procesu legislacyjnego, 23 października ustawę przekazano do dalszych prac parlamentarnych. Kolejnym etapem jest rozpatrzenie jej przez Senat. Jeżeli izba wyższa przyjmie poprawki, dokument może wrócić do Sejmu. Następnie ustawa będzie wymagała podpisu prezydenta i publikacji w Dzienniku Ustaw.

Zgodnie z uchwalonym brzmieniem nowe przepisy mają wejść w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, a nie od daty głosowania w Sejmie. Przewidziano również rozwiązanie przejściowe. Do żądań skierowanych do banków przed wejściem ustawy w życie mają być stosowane dotychczasowe przepisy.

Dla obywateli najważniejsza zmiana będzie polegała na wprowadzeniu dodatkowej kontroli sądowej w przypadkach, w których organy KAS chcą uzyskać informacje bankowe w postępowaniu przygotowawczym dotyczącym osoby niemającej statusu podejrzanego.

Czytaj także:

To koniec fliperów? Zyski stopniały do 10 tys. zł w pół roku

Strzelanie z broni, drony i przygotowanie na wojnę. Tak mają zmienić się lekcje w szkołach

Wiatraki wyprodukowały o 52 proc. mniej prądu. Zielona energia w odwrocie