Kredytobiorcy i sankcja kredytu darmowego. O co chodzi w sprawie?

Sprawa dotyczy kredytów konsumenckich i sporów, w których kredytobiorcy powołują się na tzw. sankcję kredytu darmowego. Mechanizm ten wynika z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. W uproszczeniu: jeżeli kredytodawca naruszy określone obowiązki ustawowe, konsument może domagać się rozliczenia kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy.

W praktyce chodzi o błędy lub braki w umowie kredytowej, na przykład dotyczące kosztów kredytu, zasad spłaty, oprocentowania, RRSO, prowizji, opłat albo informacji wymaganych przez przepisy. Takie spory w ostatnich latach stały się jednym z najważniejszych frontów prawnych między klientami a bankami, obok wcześniejszych spraw frankowych.

Najnowszy wątek opisany przez Bankier.pl dotyczy opinii rzecznika generalnego TSUE, a nie jeszcze samego wyroku. To ważne rozróżnienie. Opinia nie wiąże Trybunału, ale w wielu sprawach wyroki TSUE są później zbieżne ze stanowiskiem rzecznika. Dlatego rynek finansowy, kancelarie i kredytobiorcy traktują ją jako istotny sygnał.

Sąd ma sam sprawdzić, czy bank spełnił obowiązki informacyjne

Najważniejsza teza opinii dotyczy zakresu badania umowy przez sąd. Według relacji Bankiera rzecznik generalny Dean Spielmann przyjął, że sąd krajowy powinien z urzędu zbadać, czy w umowie o kredyt konsumencki jasno i zwięźle wskazano informacje dotyczące wszystkich 22 elementów wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki.

To istotne, bo w postępowaniach sądowych konsumenci często wskazują konkretne zarzuty wobec banku, ale nie zawsze są w stanie samodzielnie wychwycić wszystkie możliwe uchybienia. Jeżeli stanowisko rzecznika zostanie potwierdzone w wyroku TSUE, sądy mogłyby szerzej analizować umowy, niezależnie od tego, czy kredytobiorca precyzyjnie opisał każdy błąd.

W komunikacie TSUE cytowanym przez Bankiera znalazło się stwierdzenie, że „Ocena sądu nie ogranicza się zatem do informacji, w odniesieniu do których konsument wyraźnie zarzucił uchybienia”. To zdanie może mieć duże znaczenie praktyczne. Przesuwa bowiem ciężar analizy z samego konsumenta na sąd, który powinien aktywnie weryfikować, czy przedsiębiorca prawidłowo wykonał obowiązki informacyjne.

Dlaczego to może być ważne dla spraw przeciwko bankom?

Dla kredytobiorców oznacza to potencjalnie większą ochronę procesową. Konsument jest zwykle słabszą stroną relacji z bankiem: nie przygotowuje wzorca umowy, nie decyduje o konstrukcji tabeli opłat, nie formułuje zapisów o kosztach i nie ma takiej wiedzy prawnej jak profesjonalny kredytodawca. Właśnie dlatego prawo unijne tak mocno akcentuje przejrzystość i pełną informację w umowach konsumenckich.

Jeżeli sąd miałby obowiązek badać umowę szerzej, bank nie mógłby liczyć wyłącznie na to, że konsument lub jego pełnomocnik pominął część możliwych naruszeń. W praktyce może to zwiększyć znaczenie dokumentacji kredytowej i jakości wzorców stosowanych przez instytucje finansowe. Banki będą musiały liczyć się z tym, że sąd samodzielnie sprawdzi nie tylko wskazany przez klienta fragment umowy, ale także inne elementy wymagane przez przepisy.

Nie oznacza to jednak automatycznej wygranej każdego kredytobiorcy. Każda sprawa nadal będzie zależała od treści konkretnej umowy, daty jej zawarcia, rodzaju kredytu, zakresu naruszenia oraz tego, czy dana nieprawidłowość rzeczywiście mieści się w katalogu obowiązków, których naruszenie może prowadzić do sankcji kredytu darmowego. Opinia rzecznika wzmacnia pozycję konsumentów, ale nie zastępuje indywidualnej oceny sprawy.

Sprawa z Białegostoku i trzy pytania do TSUE

Źródłem sprawy jest postępowanie przed Sądem Rejonowym w Białymstoku, który skierował do TSUE trzy pytania. Pierwsze dotyczyło właśnie tego, czy sąd powinien z urzędu badać wszystkie możliwe naruszenia obowiązków informacyjnych banku, czy tylko te, na które konsument powołał się w pozwie.

Rzecznik generalny odniósł się na razie do pierwszego pytania. Według Bankiera dwa pozostałe pytania dotyczyły sposobu prezentowania informacji o procedurze przedterminowej spłaty oraz konsekwencji ewentualnych braków w tym zakresie. To oznacza, że pełna odpowiedź TSUE może być dla rynku jeszcze szersza niż sama opinia rzecznika.

Dla banków to kolejny sygnał, że spory o kredyty konsumenckie nie są wyłącznie marginesem rynku. Po latach sporów frankowych rośnie znaczenie spraw dotyczących kredytów gotówkowych, ratalnych i innych produktów objętych ustawą o kredycie konsumenckim. Jeżeli TSUE potwierdzi prokonsumencką wykładnię, może to wpłynąć zarówno na toczące się procesy, jak i na sposób przygotowywania nowych umów.

Co dalej? Kluczowy będzie wyrok TSUE

Najważniejszym kolejnym etapem będzie wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE. Dopiero on przesądzi, czy stanowisko rzecznika generalnego stanie się wiążącą wykładnią prawa unijnego. Bankier przypomina, że wyrok zwykle zapada w ciągu kilku miesięcy od opinii rzecznika, choć dokładny termin zależy od Trybunału.

Dla kredytobiorców praktyczny wniosek jest prosty: warto uważniej analizować umowy kredytów konsumenckich, zwłaszcza gdy pojawiają się wątpliwości dotyczące kosztów, oprocentowania, RRSO, opłat, prowizji albo zasad wcześniejszej spłaty. Jednocześnie sam fakt istnienia opinii rzecznika nie oznacza jeszcze, że każda umowa może zostać zakwestionowana.

Czytaj także:

Synektik pokazał wyniki powyżej oczekiwań. Spółka powróci do wzrostów?

Cena złota spadła o ponad 20 proc. od szczytu. Analitycy: na tym nie koniec

Polski samochód elektryczny wraca w nowej odsłonie. Foxconn pomoże Izerze