Finansowanie przedsiębiorstw kapitałem własnym i obcym
[03.01.2012] Dostęp do źródeł finansowania jest jednym z kluczowych elementów funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstw działających w systemach nowoczesnych gospodarek rynkowych.
Udana transformacja gospodarcza, jaka w ostatnich ponad 20 latach dokonała się w Polsce, zawdzięcza swój sukces przede wszystkim budowie mechanizmów obrotu kapitału pomiędzy uczestnikami życia gospodarczego. Proces byłby bowiem niemożliwy bez transferu środków pieniężnych podmiotów posiadających kapitał do gotowych na wyzwania inwestycyjne pionierów przedsiębiorczości.
Na początkowym etapie nowego ładu gospodarczego przedsiębiorcy korzystali wyłącznie z systemu bankowego, który zasilony kapitałem zagranicznym w wyniku prywatyzacji banków pozostawał jedyną drogą do pozyskania środków inwestycyjnych. Z czasem w siłę rósł także rynek kapitałowy. Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych debiutowały już nie tylko prywatyzowane przedsiębiorstwa państwowe, ale także pierwsze wysokorozwinięte firmy, dla których pierwsze lata kapitalizmu pozwoliły odnieść sukces ekonomiczny. Wraz z popularyzacją inwestycji na rynku kapitałowym rodził się także rynek funduszy inwestycyjnych, a po przeprowadzonej końcem lat 90 reformie emerytalnej także rynek otwartych funduszy emerytalnych.
Taki znaczący strumień pieniądza zachęcał kolejnych przedsiębiorców do pozyskania finansowania typu equity. Rynek kapitałowy stał się realną alternatywą dla przedsiębiorców poszukujących kapitału do realizacji planów inwestycyjnych, w szczególności po uruchomieniu przez GPW dodatkowej platformy obrotu jakim jest rynek alternatywny NewConnect oraz rynek obligacji Catalyst. Odtąd nawet przedsiębiorcy nie posiadający długiej historii działalności czy znacznych kapitałów własnych mogą podzielić ryzyko prowadzonego biznesu z zainteresowanymi inwestorami.
Obecną dojrzałość polskiego rynku kapitałowego potwierdza także szeroka oferta kapitałowa funduszy typu venture capital i private equity. Inwestują one swoje środki w zależności od prowadzonej polityki inwestycyjnej w bardziej lub mniej ryzykowne aktywa. Także wielkość inwestycji waha się w znacznym przedziale. Transakcje zawierane przez omawiane podmioty rozpoczynają się od kilkuset tysięcy złotych i mogą sięgnąć nawet kilkuset milionów. Model operacyjny funduszy private equity i venture capital uzupełniają tzw. aniołowie biznesu.
Aniołami biznesu są zwykle przedsiębiorcy, którzy osiągnęli już sukces komercyjny, a co za tym idzie mają możliwość wspomagania nowych podmiotów gospodarczych nie tylko nadwyżkami kapitałowymi ale także cennym doświadczeniem. Wreszcie naprzeciw zapotrzebowaniu polskich przedsiębiorców na kapitał wychodzą liczne programy finansowane ze środków wspólnoty europejskiej. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej w maju 2004 roku, rodzimi przedsiębiorcy mogą korzystać ze znacznych środków wydatkowanych w celu wyrównywania standardów życia państw tzw. "starej Unii" z nowo przyjętymi członkami.
Środki te zasilają polską gospodarkę w wielu obszarach za pomocą specjalnie skonstruowanych programów i instytucji czuwających nad prawidłowym ich przepływem. W efekcie strumień pieniądza kierowany jest dokładnie tam, gdzie ma możliwość przełożenia na wzrost innowacyjności i konkurencyjności poszczególnych przedsiębiorstw. Podsumowując, po ponad 20 latach zmiany systemu ekonomicznego, polskie podmioty gospodarcze posiadają bardzo szeroka paletę rozwiązań w zakresie pozyskania kapitału na działalność i rozwój. Dostępność i opłacalność każdej z przedstawionych możliwości warunkują indywidualne okoliczności.
Przed rozpoczęciem procesu pozyskania finansowania niezbędne jest więc odpowiednie doradztwo i analiza, zarówno ekonomiczna jak i prawna. Konieczne jest także przygotowanie odpowiedniej struktury finansowania, przystającej do możliwości i specyfiki każdego przedsiębiorstwa. Bardzo duże znaczenie ma więc odpowiedni dobór doradcy, który nie tylko zidentyfikuje właściwą ścieżkę pozyskania kapitału, ale także skutecznie przeprowadzi przez nią przedsiębiorcę.
FINANSOWANIE KAPITAŁEM WŁASNYM I OBCYM
Trafne decyzje podejmowane w procesie zarządzania finansowaniem przedsiębiorstwa wymagają znajomości przez zarządzających oraz doradców podstawowych cech i funkcji kapitału. Charakterystyka kapitału przebiega w oparciu o różne kryteria podziałów. Za najbardziej doniosły należy uznać podział ze względu na kryterium własności kapitału. W oparciu o ten podział rozróżniamy więc kapitał własny oraz kapitał obcy. Kapitałem własnym jest kapitał właścicieli przedsiębiorstwa, zaś kapitałem obcym będą wierzytelności podmiotów finansujących przedsiębiorstwo.
Formą pośrednią, pomiędzy kapitałem własnym a kapitałem obcym jest kapitał mieszany tzw. hybrydowy, który posiada cechy zarówno kapitału własnego jak i obcego. Do tego rodzaju kapitału możemy zaliczyć np. obligacje zamienne. Wspomniany wyżej podział na kapitał własny i obcy ma w praktyce istotne znaczenie, ponieważ każdy rodzaj kapitału implikuje odmienne prawa i obowiązki dla swoich właścicieli. Spółki decydujące się na finansowanie kapitałem własnym, muszą zdawać sobie sprawę z faktu, iż zasadniczą cechą tego kapitału są władcze uprawnienia właściciela wobec przedsiębiorstwa w którym kapitał ten jest zaangażowany.
Z nich wynikają prawa do podejmowania decyzji zarówno o charakterze bieżącym, jak i mających znaczenie strategiczne w dalszym rozwoju przedsiębiorstwa. Ponadto są to również prawa do informacji o stanie przedsiębiorstwa, jego finansach czy polityce handlowej. Kapitał własny daje właścicielowi prawo do udziału w zyskach, ale także niesie ryzyko wystąpienia straty, a w przypadku spółek osobowych ryzyko to rozciąga się na cały majątek właściciela. Należy także dodać, że istotną cechą kapitału własnego jest brak jego oprocentowania, co nie znaczy że nie można mówić o koszcie kapitału własnego, który przejawia się jako koszt alternatywny (możliwość zainwestowania w innego rodzaju przedsięwzięcie).
Kapitał własny jest długoterminowo związany z przedsiębiorstwem, posiada dużą elastyczność pod względem możliwości jego wykorzystania. W odróżnieniu od kapitału obcego który musi zostać wykorzystany zgodnie z umową zawartą z wierzycielem. Kapitał własny nie generuje także bieżących kosztów w postaci odprowadzanych odsetek. W Polsce kapitał własny ma bardzo duże znaczenie w finansowaniu działalności przedsiębiorstw. Jak wynika ze statystyk ta forma finansowania jest dominująca w ponad 50% przedsiębiorstw. Niestety nie wynika to z dobrej kondycji finansowej polskich przedsiębiorstw, ale ze zbyt małej dostępności kapitału obcego, co w efekcie często hamuje możliwości ich rozwoju.
Inne skutki dla spółek wynikają z finansowania kapitałem obcym. Sytuacja taka wynika z odmienności jaką cechuje ten rodzaj kapitału. Podstawową bowiem cechą kapitału obcego jest jego czasowy charakter, tzn. wierzyciele oddają do dyspozycji kapitał na z góry określony czas. Ponadto uzgodnieniu podlega także cel na który kapitał ten zastanie przeznaczony, determinując tym samym poziom ryzyka jaki są w stanie podjąć wierzyciele. Dla możliwości oceny tego ryzyka, właściciele kapitału obcego powinni mieć wgląd we wszelkie dokumenty przedsiębiorstwa, gdzie są w stanie zaczerpnąć istotnych informacji. W związku z tym, spółki decydujące się na finansowanie długiem muszą liczyć się z obowiązkiem cyklicznej wypłaty rat lub odsetek, a w przypadku obligacji także zapłaty nominalnej wartości obligacji w dniu ich zapadalności.
Kapitał obcy jest w węższym zakresie niż kapitał własny wykorzystywany w procesie finansowania przedsiębiorstw w Polsce. Można jednak prognozować wzrost jego znaczenia w szczególności w dobie dynamicznego rozwoju w Polsce rynku kredytów bankowych, a więc zaostrzanie się konkurencji i tym samym obniżki kosztu kredytów. Istotne znaczenie będzie miał rynek kapitałowy i rola funduszy inwestycyjnych, które w coraz większym stopniu są gotowe wspierać bardziej ryzykowne przedsięwzięcia charakteryzujące się dużą innowacyjnością i sporym potencjałem wzrostu.
Trzecim rodzajem finansowania jest połączenie kapitału własnego i dłużnego poprzez instrumenty hybrydowe. Można to zaprezentować na przykładzie obligacji zamiennych. Obligacje te mają wszelkie cechy klasycznych obligacji z tą istotną różnicą, że wyposażone są dodatkowo w opcję do zamiany tych papierów na akcje emitenta. Mamy więc w tej sytuacji do czynienia ze swoistą transformacją kapitału obcego w kapitał własny przedsiębiorstwa. Podział kapitału ze względu na kryterium własności należy zdecydowanie odróżnić od podziału kapitału ze względu na źródło jego pochodzenia. W tym podziale możemy wyróżnić kapitał wewnętrzny oraz kapitał zewnętrzny.
Kapitał wewnętrzny pochodzi bezpośrednio z tzw. zysku zatrzymanego, a więc z zysku netto danego przedsiębiorstwa pomniejszonego o część przeznaczoną na dochód właścicieli. Zysk zatrzymany jest przeznaczany na finansowanie rozwoju przedsiębiorstwa. Źródłem wewnętrznym będzie także amortyzacja, czyli fundusz przeznaczony na odtworzenie majątku trwałego. Do tej kategorii zaliczamy także zysk osiągnięty ze sprzedaży majątku firmy, który nie jest wykorzystywany w jej działalności np. nieruchomości nieprzydatne do zagospodarowania.
Kapitał zewnętrzny pozyskiwany jest spoza struktur przedsiębiorstwa, jest on zarazem przedmiotem inwestycji innych instytucji czy osób trzecich, które wnoszą swój kapitał w wybraną spółkę licząc na korzyści związane z podziałem zysku lub oprocentowaniem. Z finansowaniem zewnętrznym wiąże się jeszcze jeden podział na finansowanie krótkoterminowe (związane z obsługą działalności bieżącej o okresie zapadalności do jednego roku), oraz finansowanie długoterminowe (długofalowe inwestycje strategiczne o okresie zapadalności powyżej jednego roku).
Warto zwrócić uwagę także na istotne powiązanie podziałów kapitału własnego i obcego z kapitałem wewnętrznym i zewnętrznym. Kapitał własny powstaje w przedsiębiorstwie w wyniku osiągnięcia i zatrzymania zysku, jak również w wyniku rezygnacji właściciela z bieżącej konsumpcji celem postawienia kapitału do dyspozycji przedsiębiorstwa. Oznacza to, iż kapitał własny może być zarówno kapitałem wewnętrznym (przeznaczenie zysku netto na inwestycje) jak i kapitałem zewnętrznym (emisja akcji, udziałów). Źródłem kapitału obcego są natomiast zawsze podmioty trzecie nie związane z działalnością danego przedsiębiorstwa, dla których powierzenie kapitału stanowi przedmiot inwestycji (kredyty bankowe, obligacje).
źródło: Raport "Mali Szukają Pieniędzy – kapitał dla MSP"
Capital Express
IPO.pl
Po godzinach: MKSVir | Win RAR | Quick Time | Stare gry | Jak wypełnić PIT-a? | Kamienie szlachetne | Tapety na pulpit | Skiny do Winampa |
