Fundusze emerytalne są instytucjami inwestującymi środki z myślą o przyszłej emeryturze, ale pod tą nazwą kryją się różne rozwiązania. Inaczej działa otwarty fundusz emerytalny, czyli OFE, inaczej dobrowolny fundusz emerytalny, czyli DFE, a jeszcze inaczej fundusze zdefiniowanej daty wykorzystywane w PPK.
Najważniejsze jest więc zrozumienie, w jakim systemie działa dany fundusz. OFE jest elementem obowiązkowego systemu emerytalnego powiązanego z ZUS i suwakiem bezpieczeństwa. DFE może być natomiast wykorzystywany jako forma dobrowolnego oszczędzania, m.in. w ramach IKE lub IKZE. Fundusze zdefiniowanej daty zmieniają z kolei strukturę portfela wraz z wiekiem uczestnika.
Fundusz emerytalny nie jest gwarancją wysokiej emerytury. To narzędzie, które trzeba rozumieć: kto nim zarządza, w co inwestuje, jakie ma koszty i jaką rolę pełni w całym planie.
OFE, DFE i fundusze zdefiniowanej daty
OFE inwestują część środków emerytalnych na rynku kapitałowym, ale wypłata emerytury i tak jest ostatecznie związana z ZUS. Na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego środki z OFE stopniowo przenosi się na subkonto w ZUS. To oznacza, że OFE nie jest osobnym prywatnym rachunkiem, z którego emeryt samodzielnie wypłaca pieniądze.
DFE działa inaczej. Dobrowolny fundusz emerytalny może być jednym ze sposobów prowadzenia IKE lub IKZE. W takim modelu inwestor dobrowolnie wpłaca środki, a fundusz zarządza nimi zgodnie ze swoją polityką inwestycyjną. Trzeba jednak pamiętać, że samo określenie „emerytalny” nie usuwa ryzyka rynkowego. Wartość jednostek może rosnąć lub spadać.
Fundusze zdefiniowanej daty są wykorzystywane m.in. w PPK. Ich założenie jest proste: im dalej uczestnik jest od emerytury, tym większy może być udział bardziej ryzykownych aktywów, np. akcji. Im bliżej wieku emerytalnego, tym portfel powinien stopniowo stawać się ostrożniejszy.
Skala rynku pokazuje różnice między OFE i DFE
Według raportu KNF o stanie rynku emerytalnego w Polsce na koniec 2024 r. działalność prowadziło 8 powszechnych towarzystw emerytalnych, które zarządzały 8 OFE oraz 24 DFE, z czego 18 było funduszami zdefiniowanej daty. Łączne aktywa funduszy emerytalnych wyniosły 218,8 mld zł. Z tej kwoty 213,0 mld zł przypadało na OFE, 2,2 mld zł na DFE, a 3,5 mld zł na DFE zdefiniowanej daty zarządzające środkami PPK. KNF podał też, że aktywa DFE związane z IKE i IKZE wzrosły w 2024 r. o 28%.
Te dane pokazują, że klasyczne OFE nadal dominują wielkością, ale dobrowolne fundusze emerytalne też mają swoje miejsce w systemie. Dla inwestora najważniejsze jest jednak nie to, jak duży jest cały rynek, lecz czy konkretny fundusz pasuje do jego celu, wieku, tolerancji ryzyka i sposobu oszczędzania.
Fundusz emerytalny może być częścią planu, ale nie powinien być wybierany wyłącznie dlatego, że ma w nazwie emeryturę.
Jak oceniać fundusz emerytalny przed wyborem?
Przed wyborem funduszu warto sprawdzić jego politykę inwestycyjną. Inwestor powinien wiedzieć, czy fundusz inwestuje głównie w akcje, obligacje, instrumenty rynku pieniężnego, czy stosuje model mieszany. Ważne są także koszty, historyczne wyniki, zmienność, sposób zarządzania i to, czy strategia funduszu pasuje do horyzontu inwestora.
Przy DFE prowadzonym w ramach IKE lub IKZE trzeba patrzeć na dwie warstwy jednocześnie. Pierwsza to korzyść podatkowa konta emerytalnego, zaś druga to sam fundusz, czyli aktywa, koszty i ryzyko. Dobra konstrukcja podatkowa nie pomoże, jeśli inwestor wybierze produkt niedopasowany do celu albo zbyt kosztowny.
Warto też sprawdzić elastyczność. Czy można zmienić fundusz? Czy można przenieść środki do innej instytucji? Jakie są opłaty? Jak fundusz zachowywał się w okresach spadków? Te pytania są ważniejsze niż sam wynik z ostatniego roku.
Dla kogo fundusze emerytalne mają sens?
Fundusze emerytalne mogą być dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą inwestować długoterminowo, ale nie chcą samodzielnie wybierać każdego instrumentu. DFE może być wygodnym sposobem korzystania z IKE lub IKZE, a fundusze zdefiniowanej daty w PPK pomagają automatycznie dostosowywać ryzyko do wieku uczestnika.
Nie oznacza to jednak, że fundusz emerytalny wystarczy jako cały plan. Emerytura powinna opierać się na kilku elementach: systemie publicznym, prywatnych oszczędnościach, poduszce finansowej, ewentualnie IKE, IKZE, PPK i innych inwestycjach. Fundusz może być jednym z filarów, ale nie powinien zastępować świadomej decyzji o tym, ile odkładać, na jak długo i przy jakim ryzyku.
Najlepszy fundusz emerytalny to nie ten, który miał najwyższy wynik w ostatnim roku, lecz ten, który inwestor rozumie i potrafi utrzymać przez wiele lat.
