ZUS i OFE często są wrzucane do jednego worka, ale działają zupełnie inaczej. ZUS jest podstawą publicznego systemu emerytalnego - to tam zapisywane są składki, kapitał początkowy, środki na koncie i subkoncie, a po osiągnięciu wieku emerytalnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych oblicza i wypłaca świadczenie.
OFE, czyli otwarte fundusze emerytalne, są częścią kapitałową systemu. Jeżeli ubezpieczony wybierze OFE, część jego składki emerytalnej trafia do funduszu, który inwestuje środki na rynku finansowym, co oznacza większe powiązanie tej części oszczędności z koniunkturą giełdową.
Najważniejsze jest zrozumienie, że ZUS nie działa jak rachunek maklerski, a OFE nie działa jak osobne konto, z którego po prostu wypłaca się prywatną emeryturę. Na końcu i tak emeryturę wypłaca ZUS.
Gdzie trafia składka emerytalna?
Składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy wymiaru. Jeżeli ubezpieczony nie wybierze OFE albo zdecyduje, że całość składki ma pozostawać w ZUS, część składki trafia na konto w ZUS, a 7,3% podstawy wymiaru jest zapisywane na subkoncie. Jeśli ubezpieczony jest członkiem OFE i wybrał przekazywanie części składki do funduszu, 2,92% podstawy trafia do OFE, a 4,38% na subkonto w ZUS. ZUS wskazuje również, że decyzję o kierowaniu części składki do OFE można zmieniać w ramach okna transferowego, które jest uruchamiane co cztery lata. Najbliższe takie okno ma otworzyć się w 2028 r.
To oznacza, że wybór OFE nie powoduje dodatkowego potrącenia z pensji – chodzi jedynie o podział składki emerytalnej, która i tak jest odprowadzana w ramach systemu. Różnica polega na tym, czy część tej składki będzie inwestowana przez OFE, czy zapisywana na subkoncie w ZUS.
Subkonto w ZUS nie jest tym samym co główne konto
Subkonto w ZUS ma szczególne znaczenie, bo różni się od głównego konta emerytalnego. ZUS wyjaśnia, że środki z subkonta, podobnie jak środki z OFE, podlegają podziałowi m.in. w razie rozwodu, ustania wspólności majątkowej albo śmierci osoby ubezpieczonej. W przypadku śmierci część środków może trafić do współmałżonka, osób wskazanych przez ubezpieczonego albo do spadku.
Dla oszczędzającego ma to praktyczne znaczenie. Warto sprawdzić, czy w ZUS wskazane są osoby uprawnione do środków z subkonta i czy dane są aktualne. Dotyczy to szczególnie osób, które zmieniły sytuację rodzinną, zawarły małżeństwo, rozwiodły się albo wcześniej należały do OFE.
Subkonto nie jest zwykłym rachunkiem bankowym, ale nie jest też całkowicie anonimowym zapisem w systemie. W określonych sytuacjach środki zapisane na subkoncie mogą być dzielone i dziedziczone.
Powiązanie OFE z rynkiem akcji
OFE inwestują środki na rynku kapitałowym, dlatego ich wyniki zależą od sytuacji giełdowej. To może działać korzystnie w okresach hossy, ale oznacza też wahania wartości jednostek. Polski Fundusz Rozwoju, powołując się na dane o rynku OFE, wskazywał, że w styczniu 2026 r. aktywa netto OFE wzrosły do rekordowych 310,6 mld zł, przekraczając poziom sprzed reformy z 2014 r. W ujęciu rocznym wzrost wyniósł 35,6%, a PFR zwracał uwagę, że około 80% aktywów OFE było ulokowanych na GPW. Jednocześnie liczba członków OFE spadła w styczniu o 2,1% rok do roku.
Powyższe statystyki dobrze ukazują podwójny charakter OFE – z jednej strony fundusze mogą korzystać z dobrej koniunktury na giełdzie, lecz z drugiej, są zależne od rynku akcji, a liczba ich członków stopniowo maleje. OFE nie należy więc traktować jak bezpiecznej lokaty, ale jak kapitałową część systemu emerytalnego, której wynik może się zmieniać.
Suwak bezpieczeństwa, czyli co dzieje się przed emeryturą
Na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego uruchamiany jest tzw. suwak bezpieczeństwa. Oznacza to, że OFE stopniowo, co miesiąc, przekazuje środki z rachunku członka funduszu na subkonto w ZUS. Ministerstwo Rodziny wyjaśnia, że w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego na rachunku w OFE nie powinno być już środków, a członkostwo w OFE ustaje. Po uruchomieniu suwaka ZUS przestaje też odprowadzać składki do OFE.
ZUS opisuje ten mechanizm podobnie: na 10 lat przed emeryturą OFE co miesiąc przekazuje środki do ZUS, tak aby w dniu 60. urodzin kobiety albo 65. urodzin mężczyzny całość kapitału znajdowała się już w ZUS, który oblicza i wypłaca jedną dożywotnią emeryturę.
Suwak ma ograniczać ryzyko, że tuż przed emeryturą silny spadek na giełdzie obniży wartość kapitału zgromadzonego w OFE. Z punktu widzenia przyszłego emeryta oznacza to jednak, że OFE nie będzie osobnym źródłem wypłaty świadczenia. Środki z funduszu zostaną wcześniej przeniesione do ZUS.
ZUS i OFE: co warto sprawdzić w praktyce?
Osoba ubezpieczona powinna sprawdzić, czy należy do OFE, do którego funduszu trafiają składki i czy na subkoncie w ZUS wskazane są osoby uprawnione do środków po śmierci. Warto też wiedzieć, czy część składki faktycznie trafia do OFE, czy całość pozostaje w ZUS.
Znaczenie ma również wiek – dla osoby młodszej OFE oznacza dłuższą ekspozycję części składki na rynek kapitałowy. Dla tej, która zbliża się do emerytury coraz większe znaczenie ma suwak bezpieczeństwa, stopniowo przenoszący środki do ZUS.
ZUS i OFE nie należy analizować w oderwaniu od prywatnych oszczędności. System publiczny i kapitałowy tworzą podstawę przyszłego świadczenia, ale nie muszą wystarczyć do utrzymania oczekiwanego poziomu życia. Dlatego obok wiedzy o składkach, subkoncie i OFE warto równolegle budować własny kapitał emerytalny, zwłaszcza w obliczu presji demograficznej, która w najbliższych dekadach będzie rosła.
