• Od 8 lipca do 13 sierpnia do PIP wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących zastępowania etatów innymi umowami.
  • Inspektorzy rozpoczęli ponad 100 kontroli i wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
  • Kontrola nie oznacza automatycznego przekształcenia każdej umowy-zlecenia lub kontraktu B2B w etat.

Umowy-zlecenia i B2B pod kontrolą PIP

Nowe przepisy obowiązują od 8 lipca 2026 roku. Państwowa Inspekcja Pracy może obecnie skuteczniej kwestionować umowy cywilnoprawne zawarte w sytuacji, gdy sposób wykonywania obowiązków odpowiada cechom stosunku pracy.

Jak wynika z pierwszego podsumowania kontroli PIP, od 8 lipca do 13 sierpnia wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących zastępowania umów o pracę kontraktami cywilnoprawnymi. Od początku 2026 roku liczba takich zgłoszeń osiągnęła 1794.

Inspektorzy rozpoczęli ponad 100 kontroli. Część postępowań nadal trwa, ale pierwsze efekty są już widoczne. Wydano 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W 201 przypadkach pracodawcy dobrowolnie zmienili umowy jeszcze przed zastosowaniem przez inspektorów środków prawnych.

Skargi dotyczyły zarówno dużych, jak i niewielkich podmiotów. Pojawiały się między innymi przedsiębiorstwa prywatne, jednostki publiczne, placówki medyczne, sieci gastronomiczne, firmy ochroniarskie oraz podmioty działające za pośrednictwem platform cyfrowych.

Kiedy PIP może zakwestionować umowę?

Sama nazwa dokumentu nie przesądza o charakterze zatrudnienia. Inspektor analizuje przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków. Znaczenie ma między innymi to, czy praca jest wykonywana osobiście, za wynagrodzeniem, pod kierownictwem drugiej strony oraz w miejscu i czasie przez nią wyznaczonym.

Jeżeli warunki te występują łącznie, kontrakt może w praktyce odpowiadać umowie o pracę. Dotyczy to również sytuacji, w której współpracownik formalnie prowadzi działalność gospodarczą, ale funkcjonuje w firmie tak samo jak pozostali pracownicy etatowi.

Nie oznacza to jednak likwidacji legalnych umów-zleceń ani kontraktów B2B. Mogą być one nadal stosowane, gdy wykonawca zachowuje samodzielność, sam organizuje pracę, ponosi ryzyko gospodarcze i nie pozostaje pod bieżącym kierownictwem zleceniodawcy.

„Ideą regulacji nie jest ograniczenie swobody gospodarczej” – podkreślił Dariusz Górski, pełniący obowiązki Okręgowego Inspektora Pracy w Gdańsku, w wyjaśnieniu dotyczącym nowych kompetencji PIP.

Każdy przypadek ma być oceniany indywidualnie. Celem reformy jest eliminowanie fikcyjnych umów zawieranych dla pozoru lub w celu obejścia przepisów, a nie automatyczne obejmowanie etatem wszystkich osób świadczących usługi na rzecz jednego podmiotu.

Jak wygląda procedura zmiany umowy na etat?

Jeżeli kontrola wykaże, że umowa cywilnoprawna została zastosowana nieprawidłowo, inspektor w pierwszej kolejności kieruje do podmiotu pisemne polecenie potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Pracodawca może wykonać polecenie dobrowolnie. Jeżeli tego nie zrobi, możliwe jest wszczęcie postępowania administracyjnego. Okręgowy inspektor pracy może następnie wydać decyzję o przekształceniu istniejącej umowy w stosunek pracy. Zachowana została możliwość sądowej kontroli takiego rozstrzygnięcia.

Nowe uprawnienia dotyczą przede wszystkim kontraktów obowiązujących podczas kontroli. Część spośród 690 zgłoszeń odnosiła się do umów zakończonych przed 8 lipca. W takich przypadkach zastosowanie nowej procedury administracyjnej może nie być możliwe, a ustalenie wcześniejszego stosunku pracy będzie wymagało wykorzystania innych środków prawnych.

Jak złożyć skargę dotyczącą umowy-zlecenia lub B2B?

Pracownik lub współpracownik może skierować skargę do okręgowego inspektoratu pracy właściwego dla siedziby podmiotu, na rzecz którego wykonuje obowiązki. Zgłoszenie można złożyć osobiście, tradycyjną pocztą, za pośrednictwem e-Doręczeń albo elektronicznie.

PIP zastrzega, że zwykły skan podpisanego pisma przesłany e-mailem nie spełnia wymagań formalnych i może zostać potraktowany jako zgłoszenie anonimowe. Dokument elektroniczny powinien być opatrzony podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym.

W skardze należy wskazać dane podmiotu oraz opisać rzeczywisty sposób świadczenia pracy. Pomocne będą informacje o godzinach i miejscu wykonywania obowiązków, sposobie wydawania poleceń, kontroli obecności, zasadach rozliczania pracy oraz możliwości samodzielnego decydowania o jej organizacji.

Firmy powinny sprawdzić stosowane kontrakty

Pierwsze dane pokazują, że nowe kompetencje PIP nie pozostały wyłącznie rozwiązaniem zapisanym w ustawie. Liczba skarg oraz dobrowolnych zmian umów wskazuje, że część przedsiębiorstw zaczęła korygować zasady współpracy jeszcze przed zakończeniem kontroli.

Największe ryzyko dotyczy sytuacji, w których zleceniobiorca lub przedsiębiorca musi codziennie pracować w określonych godzinach i miejscu, podlega przełożonemu, korzysta z firmowych narzędzi oraz nie może samodzielnie organizować wykonywania zadań. Pracodawcy powinni więc oceniać nie tylko treść podpisanej umowy, ale przede wszystkim to, jak współpraca wygląda w praktyce.

Czytaj także:

Ceny mieszkań jesienią: kupować czy czekać? Rynek wysyła sprzeczne sygnały

Elon Musk przegrał w sądzie. X musi ujawnić, jak naprawdę moderuje treści

Putin grozi firmom przejęciem majątku. Mają same bronić się przed dronami