Wypowiedzenie udziału wspólnika spółki cywilnej przez wierzyciela

Wypowiedzenie udziału wspólnika spółki cywilnej przez wierzyciela

[11.06.2014] Ukształtowana przez polskiego ustawodawcę umowa spółki cywilnej, jako taka stanowi narzędzie osiągania wybranych celów gospodarczych oraz, ewentualnie umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej niewielkich rozmiarów.

Uwagi wstępne

Ukształtowana przez polskiego ustawodawcę umowa spółki cywilnej, jako taka stanowi narzędzie osiągania wybranych celów gospodarczych oraz, ewentualnie umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej niewielkich rozmiarów. Specyficzny charakter prawny tzw. spółki cywilnej dość istotnie zaznacza się na polu odpowiedzialności wspólników za długi osobiste oraz długi samej "spółki" (która konstrukcyjnie znacznie różni się od spółek handlowych, a zgodnie z dominującym zapatrywaniem doktryny, jest jedynie stosunkiem prawnym o charakterze obligacyjnym i w związku z tym pozbawiona jest jakiejkolwiek zdolności prawnej).

Także ukształtowanie konstrukcyjne modelu odpowiedzialności za długi wspólników tzw. spółki cywilnej ma swoje określone konsekwencje w sytuacji, w której wierzyciel dochodzi swoich praw przeciwko dłużnikowi będącemu jednocześnie wspólnikiem spółki cywilnej.

Majątek wspólników spółki cywilnej

Problematyka odpowiedzialności wspólników za zobowiązania powstałe w związku z działalnością "spółki" jest ściśle związana z problematyką dotyczącą charakteru majątku wspólników spółki cywilnej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż majątek tzw. spółki cywilnej nie jest wyodrębnionym majątkiem "spółki", w którym wspólnicy posiadają odpowiednie udziały. Wynika to m.in. z tego, że tzw. spółka cywilna, rozumiana jako pewna organizacja interesów wspólników jest w swej istocie umową i nie posiada zdolności prawnej, a więc nie może być podmiotem praw i obowiązków.

Ustawodawca ukształtował majątek "spółki cywilnej", jako współwłasność łączną wspólników która charakteryzuje się m.in. tym, że jej istnienie jest uzależnienie od istnienia samej umowy spółki. Ponadto, nie można w zasadzie mówić o "udziale" wspólników w majątku tzw. spółki cywilnej, w takim znaczeniu, w jakim można mówić o udziale wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – czyli o wyrażonym w ułamku stosunku do całości majątku, do którego wspólnik jest uprawniony.

W przypadku współwłasności łącznej nie można "udziału" wspólnika wyrazić ułamkowo, gdyż on de facto, w przedstawionym wyżej rozumieniunie istnieje. Należy raczej wskazać, iż wspólnik tzw. spółki cywilnej jest współuprawnionym podmiotem tego majątku (tzn. jest współwłaścicielem wszelkich rzeczy i współuprawnionym podmiotem praw majątkowych wchodzących w jego zakres). Oznacza to, że wspólnik spółki cywilnej jest na równi z pozostałymi wspólnikami, podmiotem współuprawnionym co do całości majątku tzw. spółki cywilnej (rozumianego jako pewien zbiór przedmiotów i praw majątkowych – czyli masy majątkowej).

Co więcej, polski ustawodawca nie dopuszcza możliwości rozporządzania udziałem we współwłasności łącznej, jaką jest majątek spółki cywilnej. Wynika to ze ściśle osobistego charakteru umowy spółki cywilnej.

Zgodnie z treścią artykułu 875 § 1 kodeksu cywilnego, w sytuacji w której umowa spółki cywilnej ulega rozwiązaniu, współwłasność łączna z mocy prawa, przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych.

Odpowiedzialność wspólników za długi

Artykuł 864 kodeksu cywilnego jednoznacznie reguluje model odpowiedzialności wspólników tzw. spółki cywilnej za zobowiązania powstałe w związku z działalnością "spółki" – mianowicie odpowiedzialność wspólników ma charakter solidarny. Oznacza to, że wierzyciel może żądać zaspokojenia swojej wierzytelności w całości lub w części przez wszystkich wspólników, przez kilku z nich, bądź wyłącznie przez jednego z nich, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych wspólników z konieczności spełnienia tego obowiązku. Odpowiedzialności solidarnej wspólników "spółki" cywilnej nie można odmiennie ukształtować, ani tym, bardziej wyłączyć ze skutkiem wobec osób trzecich.

Model odpowiedzialności solidarnej dotyczy "długów spółki", czyli zobowiązań powstałych w związku z działalnością tzw. spółki cywilnej. Inaczej kształtuje się sytuacja, w której wierzyciel dochodzi zaspokojenia swoich roszczeń od dłużnika będącego wspólnikiem spółki cywilnej którego dług nie powstał w związku z działalnością tzw. spółki cywilnej.

Istotną z tego punktu widzenia regulację zawiera artykuł 863 § 3 kodeksu cywilnego. Ten przepis przewiduje, że w czasie trwania umowy spółki, wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Innymi słowy, osobisty wierzyciel dłużnika będącego jednocześnie wspólnikiem spółki cywilnej nie może zaspokoić swojego roszczenia z majątku wspólnego "spółki" w czasie jej trwania. Takie uregulowanie może stawiać osobistych wierzycieli dłużników-wspólników tzw. spółki cywilnej w kłopotliwej sytuacji – spod egzekucji zostaje wyłączona istotna część majątku dłużnika.

Wypowiedzenie udziału przez wierzyciela

Z pomocą wierzycielowi przychodzi artykuł 870 kodeksu cywilnego, który przewiduje możliwość doprowadzenia przez wierzyciela do ustania członkostwa dłużnika w "spółce" cywilnej i tym samym do ustania stosunku osobistego "spółki", oraz w konsekwencji, przekształcenia współwłasności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych. Zgodnie z treścią przepisu, jeśli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy została przeprowadzona bezskuteczna egzekucja z ruchomości wspólnika, jego wierzyciel osobisty, który uzyskał zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, może wypowiedzieć jego udział w spółce na trzy miesiące naprzód, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony.

Nie ma przy tym znaczenia, czy to właśnie ten konkretny wierzyciel dochodził przez ostatnie sześć miesięcy zaspokojenia swojego roszczenia – może to być inny wierzyciel. Po dokonaniu wypowiedzenia przez wierzyciela, jak już wspomniano, ustaje uczestnictwo wspólnika-dłużnika w umowie spółki cywilnej. W tym momencie dochodzi do zmiany charakteru majątku tzw. spółki cywilnej, która z współwłasności łącznej przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych. Udział dłużnika-wspólnika we współwłasności w częściach ułamkowych może być przedmiotem egzekucji.

Ponadto, wierzyciel wypowiadający udział wspólnika-dłużnika może domagać się skierowania egzekucji również do sumy pieniężnej odpowiadającej wartości tej części majątku tzw. spółki cywilnej która przypada wspólnikowi-dłużnikowi na wypadek wystąpienia ze "spółki", obliczonej zgodnie z artykułem 871 kodeksu cywilnego.

autor:
Tomasz Gołowienko, Kancelaria Nowosielski, Gotkowicz i Partnerzy – Adwokaci i Radcy Prawni z Gdańska

Treści dostarcza: Kancelaria Nowosielski Gotkowicz i Partnerzy – Adwokaci i Radcy Prawni

Oceń ten artykuł: